ਤਰਕਸ਼ੀਲ (37) ਮਈ-ਜੂਨ, 1991, Tarksheel, May-June, 1991

ਰਨ. --==---ਅਰਰਰਲਲਲ ਅਰਬਨ "੮੨ -_..<੨੦੦੬੬੪੪੦੮੨ "ਅਲ ... ੫ ਰਰਲਲਨਗਗ੍‌, _ _ ਉ. ਲਾ ਸਾ
ਤੇ

ਅੰਦਰ ਖੜ੍ਹ

1, ਮਨੁੱਧੀ ਹੱਦ ਇਕ ਅਧਿਅਨ
2. ਕੁਝ ਯੂਨਾਨੀ ਫਿਲੀਸਫਰ

ਥੇਲਜ਼ ਬਾਰੇ

3. ਆਕੂਪੰਕਚਰ

4. ਸੈਮੋਹਨ੍-ਚਕਿਤਸਾ “ਚ

5. ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ
6. ਧਰਮ ਦੀ ਅਸੀਮ ਰੋਸ਼ਨਾਈ “ਤੇ
?. ਕਵਿਤਾਵਾਂ

6. ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੌਚਕ ਸਮਗਰੀ

ਕਗਲਕਅਵਲਕ ਅਤ ਅਣ ੧੧੧੦੧੧੧੧੧੧੧੧੧੧੨੧੨ਿ ਦਰ] ੧ਗਨਨ=ਬਲਦਬਕਰਰਕਪਮਨਆਆਗਗਗਗਕਆਕਮਕਕਤਮਕਕਮਨ=ਕਨਮਕਗਕਕਰਕਰਲਲ=ਸਗਮਆਅ ਅਘ

ਜੈਪਾਦਕ : ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅੰਕ ਮਈ-ਜੂਨ 1991 ਕੀਮਤ : 4 ਰੁਪਏ

ਇਜਾਜ਼ਤ

ਨਿ8111116510।੧

ਮੈਂ ਹੇਮ ਰਾਜ ਸਟੈਨੋ, ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ “ਤਰਕਸ਼ੀਲ' ਸਟਾਲਿਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਪਿੰਡ ਤੇ ਡਾਕਖਾਨਾ
ਡੋਡ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ) ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀ-ਡੀ.ਐੱਫ. ਫਾਈਲਾਂ ਬਈ ਕੇ ਆਨ-ਲਾਈਨ ਪਾਉਇ
ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੇ ਅੰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ ਪੀ.ਡੀ.ਐੱਫ. ਫਾਈਲਾਂ ਬਈਾ ਕੇ ਆਨ-
ਲਾਈਨ ਪਾਉ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਸਾਇਟੀ

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਨ।

| 1੬੧੧ ੧੩] 5੯੬।੧੦, ੦੪/11੬। 3੧੦ 006151੧੬ ੦1 1੧5੬੬|, ੧੬੬0੧ ੬੩੧ ।੬।11551੦।੧ ੧੦
5੧੩੧੧ 51੧੬੧ (੪.ਨ.%. 363੦, 215%. "੩੦6੦੦ ੯੦ ੫0੦੩੦ 011॥੧੧੬ ੩ 155੫੬5 ੦੧ 1੫੬5੬੬1 ॥੧ 79”
੮1੧੩੯. 1105 9੬1191551੦।1 15 ੦।॥% ੮। ੫16੩੦1੧੬ 155੫€5 ੦11੧੬ ॥੧ ”9” ੮1੧੩੯. 1੧੬ ੦੦੧੧੬ ੩੧੦
311 ੦61੬। ।1੬1੯5 ੮। 1511੪੬15 ੦੦।੧੦।।੦।੧੩॥੧5 ੪/0। 135੬੬ 5੦੦੬੯॥ ?੫ਮੁੰ੩੦ (੧੬੬9).

੮੧੧੫
ਦਸਤਖ਼ਤ - $।੬1੧੧੯੫।੬ .> “0 %੧ 9 2%6 ਨ ੪੧86 ਕੇ ਚ
ਪਤਾ - ਨ੪੦।੬55 : 15੬੬। 41੩੧੪

15੧੬੬ ੮੧੦੫6, 531੦੩ 3॥0355

8/0੧10/।#-148101 (0136)

ਮਿਤੀ - 9੩੯੬: । %-/2 ਇਤ “ਨ

ਅਵਤਾਰ ਗੌ ਦਾਰਾ
ਰਾਮ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ
ਹਾ ਰਾਜਪਾਲ ਸਿਘ
।
੪ ਕੇ
!
1 ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਲਈ ਪਤਾ
1 ਸੰਪਾਦਕ “ਤਰਕਸ਼ੀਲ”
``` ਪੋਸਟ ਬਾਕਸ ਨੰ: 34
ਕੋਟਕਪਰਾਂ--151204
`_`` ਚਦੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਪਤਾ
,
ਅਵਤਾਰ ਗੌਦਾਰਾ, ਐਡਵੋਕੇਟ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਿਹਰੀਆਂ,
ਫਰੀਦਕੋਟ ।
ਬੰ
ਸਲਾਨਾਂ ਚਦਾ 20 ਰੁਪਏ
[੍‌

ਲਾਈਫ਼ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ,200 ਰੁਪਏ

ਮਨੁੱਖ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ_ ਵਾਸਤੇ ਸੈਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ
ਆਇਆ ਹੈ । ਪੱਥਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋ ਔਖੇ ਪੜ੍ਹਾਅ
ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਵਗਾਰ ਤੋਂ ਵੀ
ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ । ਗੁਲਾਮ ਯੁਗ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਗਲੋਂ ਲਾਹੁਣ
ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ । ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ
ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਾਮੰਤਸ਼ਾਹੀ ਖਿਲਾਫ ਜੂਝਣਾ ਆਰੈਭ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਇਸ
ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਵਾਉਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ _। ਰਾਜਿਆਂ
ਮਹਾਂਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਅੰਤ ਉਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ
ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜ਼ਿਆ ਸੈਕਲਪ ਸੀ । ਸੈਖੋਪ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ
ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਖਿਲਾਫ ਅੱਜ ਵੀ ਜੂਹਝਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਆਪਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਪੁਰਾਤਨ ਜੈਜੀਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ
ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਅੰਗੜਾਈਆਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਪਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਮੂਲ-
ਵਾਦੀ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਇਸਦੇ ਪੈਰੀ” ਪਈਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉ” ਦਾ ਤਿਉ”
ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚੌਧਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਜੁਟਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ
ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਪਰ ਉਹ' ਕੌੜੀ ਸਚਾਈ ਤੋਂ” ਅੱਖਾਂ ਮੀਟੀ ਬੈਠੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ
ਰਵਾਇਤੀ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਗਾਂਹ ਗਿਆ ਹੈ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿਛੇ ਨਹੀ ਮੋੜਿਆ
ਜਾ ਸਕਦਾ । ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ
ਦਰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ । ਮੂਲਵਾਦੀ ਹੁਣ ਵੀ ਮੂੰਹ ਦੀ ਖਾਣਗੇ
ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ । ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕੀਮਤਾਂ ਬਹੁਤ
ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟੁਟਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ ।
ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਫੈਲਦੀ ਜਾਂ ਰੱਹੀ ਫਿਰਕੂ ਜਹਿਨੀਅਤ ਤੋਂ” ਲੋਕ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ।
ਮਲਵਾਦੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਜਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੇ ਆਪਣਾ
ਤੋਰੀ ਫੁਲਕਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀ“ ਚਲਾ ਸਕਣਗੇ । ਧਰਮਾਂ, ਫਿਰਕਿਆਂ, ਜਾਤਾਂ,
ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੁਣ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀ ਲੜਾ ਸਕਣਗੇ । ਸਮਾਜਿਕ
ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੈਘਰਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਭਖਵੇ' ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਰੀ
ਸੈ। ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਕਰਵਟ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ । ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ
ਚੀਥੜੇ ਚੀਥੜੇ ਹੋਈਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਗੋਢ ਤਰੁਪ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੂਲਵਾਦੀ
ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਅਸਫਲ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗ ਹੂਣ ਸਿੱਧੀਆਂ
ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿਚ ਹੈ ਅੰਤੇ ਵਿਚੋਲੇ ਦਾ ਸੈਕਲਪ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਧੂੰਧਲਾ
ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਦਾਜ ਰਹਿਤ ਵਿਆਹਾਂ ਲਈ ਇਹ _ਵਰਗ ਜਿਉ” ਜਿਉ” ਸੂਰੇਤ ਹੋ
ਰਿਹਾ, ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ-ਵਿਆਹ, ਅਦਾਲਤੀ ਵਿਆਹਾਂ
ਦੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।
ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਚਕਨਾ-ਚੂਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਮੂਲ-
ਵਾਦੀ ਇਥੇ ਵੀ ਮਾਰ ਖਾ ਜਾਣਗੇ ।
।ਸਪਾਣਗ

ਆ

"

--ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ
ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਿਚ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਿਆਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ?
ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਕੀ ? ਇਸਦਾ ਮੂਲ ਤੱਤ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ? ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਿਆਨ _ਇੰਦਰਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ? ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇ
ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਚਣ ਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹਨਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ । ਕਈ
ਜਵਾਬ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉ ਅਤੇ _ਨਿਰਾਧਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚਣੀ ਵਾਲੇ
ਮਨੁੱਖ ਕਿੰਤ੍ਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀ“ ਰਹਿ ਸਕਦੇ । ਇਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਅੱਜ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਦ ਵਿਚ
ਆਇਆ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਪੱਥਰ ਯੁਗ ਅਤੇ ਉੱਸ ਤੋ” ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ
ਗੁਣਾਂ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੈ । ਜਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਤੋ” ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ
ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਪਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਅਸੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰੋਂਦ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੋੜੀਏ,
ਅਸੀ" ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇ” ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਅਨ ਅਧੀਨ ਲਿਆਈਏ ।
ਸੈਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਚਿੰਤਕਾਂ ਵਲੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋ'ਦ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਪਣਾਏ
ਗਏ ਹਨ । ਇਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਹੋੱਦ ਦੇ ਸੁਆਲ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਰਾ-ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ
ਜੌੜਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਰਵ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ । ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀਆਂ
ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ (6੦810) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਦੂਸਰਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ
ਜੋੜਦਾ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਹੋਦ ਬਰਕਰਾਰ ਸੀ । ਇਸ
ਪਦਾਰਥ ਵਿਚੋ ਇਕ ਖਾਸ ਉੱਚ ਪਾਏ ਦੇ ਜਥੇਬੈਦਕ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਚੋ” ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਸਿਰਜੀ ਗਈ। _ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਦੀ
ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ (1411311501) ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।
ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ (66180 ਹੋਂਦ ਦਾ ਸੈਕਲਪ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਜਿੱਥੋ ਸੈਸਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

'ਉੱਥੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ (084180 ਵੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ

ਹਸਤੀ ਦੇ ਸੁਆਲ ਤੇ ਦੋ ਫਿਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅ'ਤਮਮੁਖੀ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ($00160₹੦ 18811) ਅਤੇ
ਵਸਤ੍ਹਮੁਖੀ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ (0820੮ 16315) । ਆਤਮਮੁਖੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ (੧00]ਟ60੮੬ 1੧306) ਇਸ ਸੈਸਾਰ
ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਨਭਵ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੂਭਵ ਨਹੀ”
ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਨਹੀ” ਹੈ । ਆਤਮਮੁਖੀ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀਆਂ ($00[8601੯੦ 10815) ਤੋ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ
ਇਹ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਹੀ" ਸਨ ਭਾਵ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਹੀ ਨਹੀ” ਸੀ ਤਾਂ ਕੀ ਉਸ _ਸਮੇ' ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੀ ?
ਇਸਦਾ ਬੇਥਵਾ ਜਵਾਬ ਉਹ ਇਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇ' ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੀ । ਇੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਖਰੇਵਾਂ ਵਸਤਮੁਖੀ-ਆਦਰਸ਼-
ਵਾਦੀਆਂ (00166 10611) ਨਾਲੋ” ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਵਸਤ੍ਰਮੁਖੀ-ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ (00]601₹੬ 16:8060 ਆਤਮਾ
ਅਤੇ ਚੋਤਨਾ ਨੂੰ ਸੁਤੈਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ “ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉੱਦੀ ਹੈ । ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ
ਆਤਮ'ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ । ਜਦ ਆਤਮਾ ਨਹੀ” ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ
ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ।

ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਸੂਤਰ %, 90 ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, “ਬਰਾਹਮਣ, ॥ ਰੀ
ਨਿਕਲੇ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਉਸਦੇ ਡੌਲਿਆਂ ਵਰ. ਵੈਸ਼ (ਕਿਸਾਨ, ਸੀ ਵੀ ਗੀ ਵਿ ਸਿ
ਸ਼ੁਦਰ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚੇ" ਪੈਦਾ ਹੋਏ । ਸੂਕਤ ੩1 ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਉਸਦਾ ਮੁਲਿਕ ਜਲ ਹੈ ਰਤ
ਵਿਚੋਂ ਭਰੂਣ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਵਿਚੋ ਪਰਜਾਪਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ।> ਮੈ ੍

ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਹਿੰਦੂ ਫਿਲਾਸਫੀ ਚੋਂ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬ੍ਹਮਾਂ ਨੇ ਸਿਰਜੀ ਹੈ ।

“ਗਿਉਰਗ ਹੀਗਲ” ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ

ਿ ਇਉ ਉਤ (੦016੮ 1063150) ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਜਰਮ ਰ
ਏੱਗਲਜ਼ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵੇਲੇ ਕਾਫੀ ਹਾਵੀ ਰਿਹਾ । ਉਸਦ ੍ ਹਿਲ

' ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਸੈਸਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਰਾ-ਮਨਰੱਖੀ, ਬਾਹਰਮਖੀ ਹੋਂਦ
੍ ਦਾ

੭

ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਤਾ “ਨਿਰਪੈਖ ਵਿਚਾਰ” ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ ਹੈ । ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਹਂਦ ਬਾਰੇ ਆਦਰਸ਼-
ਵਾਦੀ (6੦819) ਨਜ਼ਰੀਆ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਵੀ ਮੁਦਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ
ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ-ਦਵੈਦਵਾਦੀ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਉੱਪਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਵੈਦਵਾਦੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ
ਕੀਤਾ । ਉਸਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬੰਦ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਸਗੋਂ ਨੀਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਤੋ ਉਚੇਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵੱਲ
ਵੱਧਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਮਾਤਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਸਿਫਤੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋ ਨਿੱਬੜਦੀਆਂ ਹਨ । ਉਹ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ
ਦਾ ਸੋਮਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ । ਉਸਨੇ ਦਵੈਦਵਾਦ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੈਕਲਪਾਂ ਦਾ ਲੱਛਣੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧ ਅਤੇ
ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ
ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਹੋਂਦ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ (96810). ਸੈਕਲਪ ਸਬੂਤਾਂ ਪੱਖੋ" ਸੱਖਣਾ, ਕਲਪਨਾ ਤੇ
ਅਧਾਰਿਤ, ਮੁੱਢਲੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਆਉਦਾ, ਘਸਿਆ-ਪਿਟਿਆ ਸੰਕਲੁਪ ਹੈ ।_ ਮੁੱਢਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਤਾ
ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਜੋ ਵੀ ਹੱਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਜਵਾਬ ਉਸ ਸਮੇ” ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਵਿਗਿਆਨ
ਆਪਣੇ ਬਚਪਨੇ ਵਿਚ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਆਉਦੀਆਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ (ਹਨੇਰੀਆਂ
ਝੁੱਖੜ, ਭੂਚਾਲ, ਮੀਂਹ, ਬਿਜਲੀ, ਅੱਗ ਆਦਿ) ਦੇ ਜਵਾਬਾਂ ਤੌਂ ਸੱਖਣੀ, ਭੈ ਪੂਰਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ । ਉਸ
ਸਮੇ ਜੋ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਅਟਕਲਪੱਚੂ ਲਾਏ ਗਏ ਜਾਂ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ `ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਕਸਤ
ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ।
ਜਿਉਂ-ਜਿਉ” ਵਿਗਿਆਨ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ, ਤਿਉਂ-ਤਿਉ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਤਿਉਂ,
ਤਿਉਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਦੇ ਗਏ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਸੁਕਤ ਨੰ ਨ ਦੀ
ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ “ਜੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਉਸਦਾ ਮੂਲਿਕ ਜਲ ਹੈ ।” ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਰਲਗਡ ਕਰਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਫ਼ਿਰ ਵੀ
ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੈਕਲਪ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਹੈ । ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀਗਲ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦ। ਮੰਨਣਾ ਸਮੇ ਦੇ
ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ (66818) ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ” ਪਰ੍ਹੇ ਜਾਣਾ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ____
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਵਿਗਿਆਨੀ 'ਚਾਰਲਿਸ ਡਾਰਵਿਨ ਦੇ ਜੀਵ-ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੇ ਤਾਂ
(98818) ਸੈਕਲਪ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ । ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ
ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਦੇ ਕੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸਸਾਰ ਵਿਚ ਧਮਾਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਮੂਲ” ਰੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤ
ਕਿ ਪਸ਼ੁ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜਾਤਾਂ ਸਬੱਬੀ', ਰੱਬ-ਸਿਰਜੀਆਂ ਅਤੇ ਅਬਦਲਵੀਆਂ ਹਨ । ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸੀ
ਸਿੱਧ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਗ੍ਰੰਝਲਦਾਰ ਉਚੇਰੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਖੁਦ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਅੰਤਰੀਵ ਪ੍ਰਕਿਰਤਕ ਚੋਣ ਦੇ ਜਿ ਨ ੧
ਰਾਹੀ ਨੀਵੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ । ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ । (ਲੀ
ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਲੰਬੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ । (0
ਲੁਡਵਿਸ ਫ਼ਿਉਰਬਾਖ ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਜਰਮਨ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਧਰਮ
ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਤੌਂ ਬਾਹਰ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ “ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਮਲਿਕ
ਹੈ।” ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਲੰਬੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਉਪਜ
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੌ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਈ ।
ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੈਕਲਪ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਜਿੱਥੋ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ
ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੱਭੋ ਅਨੇਕਾਂ ਪਥਰਾਟ ਇਸਦੀ ਪਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਨਵੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦੇ ਸਬਤ
ਡਰਦੇ ਹਨ । ਸਰੀਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿ
ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਤੀ ਜੀਨਜ਼ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਆਇਆ
ਗੀ ਸਰਮਾਇਆ ਵਧਾ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪੁੱਜਿਆ ਹੈ । ਸੋ ਮਨੁੱਖੀ
ਮਕਲਪ ਤਰਕਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ।

ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਨੂੰ ਮੁਲ
ਅਤੇ ਅਣਵਿਉ'ਤਪਤ ਹੋਂਦ
ਹੈ । ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਚੇਤਨਤਾ

ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਖੋਜਾਂ ਪੜੀਆਂ
। ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ
ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਹਾਮੀ
ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰਕ ਵਾਧਾ
ਹੈ । ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਹ ਆਪਣਾ
ਹਦ ਬਾਰੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪਦਾਰਥਵਾਢੀ

4

ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ

ਇਂ £

ੱ ਰ
$

੧

੬ ।

$

(1 108... 0001,0013 (1 .. ਵੱ. ਪਖ

“ਨੀ ਫਿਲਾਸਫਰ 'ਥੋਲਜ਼' ਬਾਰੇ

ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ । ਓਨਾ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ, ਜਿੰਨਾ ਸੁਚੇਤ ਮਨੁੱਖ । ਇਸ
ਸਚ ਨੇ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਭੇਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਸੋਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇ" ਕਿ
ਅਧਿਆਤਮਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕਾਈ ਮੰਨ ਕੇ ਜੇ ਗੱਲ ਆਰੰਭ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚੇ
ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਇਹ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਨ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਥੋ ਹੋਈ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਯੂਨਾਨ ਵਿਚ । ਪੁਰਾਣੇ
ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਹੀ ਇਕ ਜਜ਼ੀਰੇ ਉਤੇ ਫਿਲਾਸਫਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਗਰੁੱਪ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਬਣਿਆ । ਉਸ ਜਜ਼ੀਰੇ ਦਾ
ਨਾਂ ਹੈ--ਆਈਓਨੀਅਨ ਟਾਪੂ ਤੇ ਉਸ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ--ਮਾਈਲੈਟੱਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਕੂਲ ਆਫ ਥਾਅਟ । ਇਸ ਸਕੂਲ ਆਫ
ਥਾਅਟ ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਸੀ ਫਿਲਾਸਫਰ 'ਥੇਲਜ਼” ਤੇ ਦੂਸਰੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ--ਅਨੈਕਸੀ ਮੈ'ਡਰ ਅਤੇ ਅਨੈਕਸੀ ਮੇਨਜ਼ । ਇਨ੍ਹਾਂ
ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਥੇਲਜ਼ ਦੇ ਚੇਲੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । 'ਥੇਲਜ਼” ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਬਾਰੇ ਇਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ
ਜਿਹੜਾ ਮਾਨਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ 'ਚ ਇਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਥੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ “ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ 'ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ
ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸੋਂ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੋਢੀ ਕਰ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਰਸਤੂ ਤੇ ਹੌਰ
ਫਿਲਾਸਫਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਤੋ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੇਲਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ _624 ਬੀ. ਸੀ. “ਚ ਹੋਇਆ । 'ਥੇਲਜ਼” ਅਤੇ ਉਸ
ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮ” ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ
ਸੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੈਵੀ ਜਾਂ ਆਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀ" ਕਿ
ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਦਿ੍‌ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣ ਸਕੇ, ਪਰ ਥੇਲਜ਼ ਨੇ _ਇਸ ਪ੍ਰਚੱਲਤ
ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਚਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ । ਐਮ. ਐਨ. ਰਾਇ ਨੇ ਬੜਾ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਕਿ ਥੇਲਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਣੋ' ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ
ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਪਤਨ ਅਨੇਕਾਂ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ”ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ । ਉਸ ਦਾ ਇਹ
ਵੀ ਮੱਤ ਸੀ ਕਿ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਵਸਤਆਂ
ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਜਾਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕੇਵਲ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪੈਗੈਬਰਾਂ ਕੌਲ ਹੀ ਹੈ, ਓਨੀ ਦੇਰ ਤਕ
ਮਨੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਪਸ'ਰਿਆਂ ਦੀ ਬੌਧਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀ” ਕਰ ਸਕਦਾ । ਭਾਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇਗਾ । ਪਰ
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਭੇਤਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ
ਸਕੇ ਜਾਂ ਸਮਝ ਸਕੇ । ੧

'ਬੇਲਜ਼” ਨੇ ਖੁਦ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਪਾਣੀ” ਹੈ ।
ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤੂ ਤੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਧਰਤੀ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਘਿਰੀ ਰੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਉੜੇ ਹੀ
ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ । ਯਾਨੀ ਪਾਣੀ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਕਿਉਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਪਾਣੀ ਤੋ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਚ ਹੀ ਸਮੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਉਸ ਨ ਇਸੇ ਧਾਰਨਾ "ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਪੱਧਰੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉਤੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ । ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਮੋਤਾਬਿਕ 'ਥੇਲਜ਼ਾ
ਨੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਉਪਰੈਤ ਬਣਾਈ । ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕੇ ਨਮੀ” ਜਂ
ਸਿਲ੍ਹ, ਹਰ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤ੍ਹ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਨਿਰਜੀਵ "ਚ ਹੀ ਹੈ ਭਾਵ ਸਿਲ੍ਹ ਜਾਂ ਨਮੀ (ਪਾਣੀ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਸਤ ਦੀ
ਉਤਪਤੀ ਸੰਭਵ ਹੀ ਨਹੀ” । ਇਸ ਲਈ 'ਥੇਲਜ਼' ਨੌ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਹੀ ਕੱਢ ਲਿਆ ਕਿ ਪਾਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤ ਦ
ਮੁੱਢਲਾ ਸਰੋਤ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਐਸਾ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣਾ ਤੇ ਪਰਚਾਰਨਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਦਮ ਸੀ
ਤੇ ਇਸੇ ਹੀ ਦਲੋਰੀ ਨੇ ਥੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ”ਤੇ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ।

ਦਰਅਸਲ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਥੇਲਜ਼ ਹੀ ਸੀ । ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇ” ਦਾ ਉਚ-
ਕੋਟੀ ਦਾ ਤਾਰਾ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ । ਥੇਲਜ਼ ਬਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 29 ਮਈ, 545 ਬੀ. ਸੀ. ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗਣ
(ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫਾ 17)

ਠੈ

ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ ।

ਆਗੂਪੰਕਚਰ ਰ੍
-ਅੰਵਤਾਰ ਗੋਦਾਰਾ

ਚਕਿਤਸਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਈ ਵਿਧੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋ ਕੁਝ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਰਕਾਰੀ ਦਾ ਸਿੱਕਾ
ਮਨਵਾਇਆ ਹੈ । ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਇਕੱਲੀ ਵਿਧੀ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਲਈ
ਸੈਬੋਧਿਤ ਮਾਹਿਰਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੱਗਾਂ ਅਤੇ _ਲੋਕਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੀ ਅਣਸਰਦੀ ਲੋੜ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ
ਇਲਾਜ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਜੁਟਾਉਣ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਵਿਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ਲਈ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ
ਫਸਲ ਬੀਜਣ । ਆਪਣੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇਥੇ ਆਕ੍ੂਪੰਕਚਰ ਦੇ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਗੋਇਲ ।ਅ.ਸ.੪੪. 1460

(ਆਕੂੂਪੰਕਚਰ) ਰੈਗਾਨਗਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗਲਬਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਾਹਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ

`? ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਆਕ੍ਰਪੰਕਚਰ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਐ ? __

-=ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ &6੫ ਅਤੇ 20੦0੪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ
ਅਤੇ £08੦(ਧ0੪ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵਿੰਨ੍ਹਣਾ । ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉਪਰਲੇ
ਕਰਨ ਲਈ ਸੂਈਆਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।

$ _ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਫਲਸਫਾ ਕੀ ਐਂ ?

--ਇਸਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ £ਗ੬ਲ9 ਵਹਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਤੇ ਹਨ । ਜਿਨ
ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਜਦੋ ਕਿਸੇ ਅੰਦਰਲੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਕਾਰਣ ਇਸ ਵਹਾ "ਚ ਦਿ 1
ਕਾਰਜਵਿਧੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ "ਚ ਅਸੰਤੁਲਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਵ ਉਹ ਅੰਗ ਬੀਮਾਰ ਰੋ
ਸੈਬਧਿਤ ਕੁਝ ਖਾਸ 6101੩ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਸੂਈਆਂ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂ
ਵਹਾ ਬਹਾਲ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਬੈਦਾ ਨੰ-ਬਰ-ਨੌ ਹੋ ਜਾਵੇ । ਇਹ ਸੂਈਆਂ ਪੀੜ ਰਹਿਤ ਹੈਦੀਆਂ ਹਨ ।

$ ਇਨ੍ਹਾਂ 01065 ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?

--ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸਬਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ੧0੪੫੬) ਦਾ
ਜਿਨਾਂ ਨੰ 1੬੧੬66॥ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲੱਭ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

` ` ? 2੦੦੪ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ ?

--ਲਗਭਗ 400 ਤੋ ਉੱਪਰ ਹਨ । ਇਕੱਲੇ ਕੈਨ ਵਿਚ 77 £000(
ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਾਰਗਾਰ ਹਨ ।

? 6॥% ਕਿੰਨੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?

--ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇ

ਹੈ। &6੦0 ਦਾ ਮਤਲਬ ਚਮੜੀ

ਰਾਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ
ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਅੰਗ ਦੀ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹਰ ਅੰਗ ਨਾਲ
(੨੨੬੨ 201੯ ਦਾ

ਵੇਗ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਕੇ'ਦਰਿਤ ਹ੍ਰਦਾ ਹੈ,

$_ਹਨੇ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕ੍ਝ ਦਮੇ ਅਤੇ

/871811512 26005 .-- _ ਇਹ ਦਰਦ ਨਾਲ ਸੈਬੈਧਿਤ ਹਨ।
560301₹€ ਇਹ ਤਣਾਉ ਜਾਂ ਅਨੀਂਦਰੇ ਲਈ ਹਨ ।
50610 ਵਹ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
1112ਜ011 ਥੀ ਿ ਹਰ ਸਮੇਂ ਕੋਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
0100280071 ਕਸ ਬੀਮਾਰ ਖਾਤਰ ਲਾਈਆਂ ੧ ਨ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ । 00 “ਸੈਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ
10681 ਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਥਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕ ਰਿ

1ਗ07੧0010 ਭ0[00₹10ਏ ---
$ ਇਹ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰੌਗਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ ?
--ਜੌੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਗੋਡਿਆਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਪਿੱਠ ਦਾ ਦਰਦ, ਰੀਂਗਣਵਾਂ, ਰ੍ ਰੀ
ਅਲਰਜ਼ਕ, ਦਮਾ ਆਦਿ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧੀ ਕਾਫੀ ਅਸਰਦਾਰ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਘੱਫੋ-ਘੱਫ ਦੁ ਜੋ ਪਤ ਸਰਦ ਲਕਵਾ, ਪੋਲੀਓ,
6 ਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੌ

2000 ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ,

ਰੋਗੀ ਦੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਲੜਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਜਦ

ਸੋਕਦਾ ਹੈ । ਕੁਝ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇ” ਪੋਲੀਓ ਜਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਦਾ ਦਰਦ ਆਦਿ ਲਈ ਐਲੌਪੈਥੀ “ਚ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ, ਜਦੋ“ ਕਿ
ਆਕੂਪੰਕਚਰ “ਚ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਦਰ ਨੱਬੇਂ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ ।

? `ਇਸ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਵੀ ਹਨ ?

--ਬਹੁਤ ਘੱਟ । ਜੇ ਸੂਈਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੌਣ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਟੁੱਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਰੋਗਾਣੂ ਰਹਿਤ ਨਾ ਹੋ ਣ
ਤਾਂ 1੩0੦0 ਦਾ ਡਰ ਹੈ 1

? ਇਸ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ?

--ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੂਈਆਂ ਲਾਉਣ ਤੋਂ” ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ।

$ `ਇਹ ਇਲਾਜ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਲੰਮਾ ਹੈ ?

--ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋ" ਲੈ ਕੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤਕ । ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਬੀਮਾਰ ਨੂੰ ਬਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਡਾਕਟਰ ਕੌਲ
ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਹਰ ਵਾਰ ਸੂਈਆਂ 25 ਮਿੰਟਾਂ ਤਕ ਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ___ (

? ਸੂਈਆਂ ਤੋ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀ" ਸਰਦਾ ?

-ਹਾਂ ਸਰਦੈ । ਜਿੱਥੇ ਸੂਈ ਨਹੀ” ਲੱਗ ਸਕਦੀ, ਉਥੇ ਟੀਕਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਆਈ ਦੀ ਥੌੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ
ਮਾਤਰਾ ਚਮੜੀ 'ਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਦੁਆਈ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਖੂਨ ”ਚ ਨਹੀ” ਰਚਦੀ_ਉਨਾਂ ਚਿਰ ਉਹ ਸਈ ਦੇ' ਵਿੰਨਣ
ਵਾਂਗ ਕੌਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ 2੦੧0 ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਖੂਨ ਵਿਚ ਰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਇਸ ਦੁਆਈ ਦਾ
ਕੋਈ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ” ਹੁੰਦਾ । ੍ ਰ੍

? ਕੀ ਆਕ੍ਪੰਕਚਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉ'ਦੇ ਸਮੇ _ਐਲੋਪੈਥੀ ਦੀਆਂ ਦੁਆਈਆਂ ਵੀ ਲਈਆਂ ਜਾ
ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ?

-ਾਂ । ਜੇ ਰੋਗ ਦਾ ਹਮਲਾ ਤੀਖਣ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ”
ਬੀਮਾਰੀ ਆਕੂਪੰਕਚਰ ਨਾਲ ਕੌਟਰੌਲ ਵਿਚ ਆਉਦੀ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਦੁਆਈਆਂ ਘਟਾਉਂ ਦੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

? ਕੀ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਦਿਆ ਤੋ” ਕੌਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ?

--ਨਹੀਂ' । ਕਿਉਕਿ ਸੂਈਆਂ ਤੋ ਇਲਾਵਾ %0੫੦॥0% ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।

? ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ”ਚ ਆਕ੍ਹਪੰਕਚਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ ? ਨ,

--ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਨਹੀਂ । ਬੇਸ਼ੱਕ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਇਲਾਜ ਵਿਧੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੁ ਹੋਈ ।
ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਜਦੋ" ਪਰਵਾਸ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਜਨਮ
ਚੀਨ “ਚ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ । ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਵਧੀ ਫੁੱਲੀ । ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਸੂਈਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਕੀਲੇ ਪੱਥਰ ਇਸਤੇਮਾਲ
ਕਰਦੇ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ॥੧1੦੪ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਚੀਨ "ਚ ਐਲੋਪੈਥੀ ਵਾਂਗ ਆਕੂਪੰਕਚਰ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ
ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸੈਸਾਰ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ । ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ
ਲਈ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਨਹੀ” । ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਜਿ. ਸੈਸਥਾਵਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਜੋਪੁਰ ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ
ਆਗੂਪੰਕਚਰ ਟ੍ਰੰ ਨਿੰਗ ਐੱਡ ਰੀਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋ” ਇਕ ਹੈ । ਜਿੱਥੇ ਮਰੀਜਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਈਆਂ ਲਾ ਕੇ
ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਥੋਂ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਟ੍ਰਨਿੰਗ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਰ ਰੀ
ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ।

$ ਕੀ ਚੀਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅਪਣਇਆ ਹੈ ?

--ਇੰਗਲੈ'ਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਹ ਪ੍ਰਵਾਣਿਤ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ _ਇਸ ਖਤਰ `ਚ ਕਾਫੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਦੀ
ਸੂਈਆਂ ਦੀਆਂ ਆਹਲਾ ਕਿਸਮਾਂ ਈਜਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ । ਜੋਂ ੧0੧0੬ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਦਰ ਧਸਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਕ ਵਾ
ਵਿਧੀ ਵੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੂਈਆਂ ਦੀ ਲੌੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਲੋਜ਼ਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸੈਬੈ ਧਿਤ £640£ ਤੇ ਕੇਦੇਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤ
ਜਾਂਦਾ

$ ਡਾ. ਸਾਹਿਬ ਬਤੌਰ ਆਕ੍ਹਪੰਕਚਰਿਸਟ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਰੀਝ ਹੈ ?

--ਹੁਣ ਤਕ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪਾਸਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਦਾਰੇ
ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ । ਇਸ ਉੱਪਰ ਖੋਜ ਦੇ ਕੈਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇ, ਕਾਰਲ ਖੌਲ੍ਹੋ । ਵਿ ਵਲੀ ਹਰ ਸੇ
ਨਿਰਭਰਤਾਂ ਘਟੇਗੀ । ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤਾ ਇਲਾਜ ਮਿਲੇਗਾ । ਸੀ ਜਿ.

7

ਛਪੀ ਅਧਿਐਨ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।)

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਮੋਹਨ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰੋਗਾਂ `ਚ ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ_ ਆਧੁਨਿਕ ਚਕਿੱਤਸਾ ਕੋਲ
ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਅਸਰਕਾਰੀ ਸਿੱਧ ਹੋਈ ਹੈ । ਇਹ ਅਧਿਐਨ,_200 ਕੇਸਾਂ "ਚ, ਜਿਹਨਾਂ_'ਦਚ ਚਿੰਤਾ ਮਨੋਸੇਤਾਪ, ਜ਼ਿਆਦਾ
ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਹਿਸਟੀਰੀਆ, _ਗਰਭ ਦੌਰਾਨ ਉਲਟੀਆਂ, ਨਿਰਮੂਲ ਭੈਅ, ਦਮਾ, ਨਾਮਰਦੀ, ਐਗੇਜ਼ੀਮਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਉਲਟੀਆਂ,
ਅਣਇਛੁਕ ਪੇਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ (ਬਿਸਤਰ ਗਿੱਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਰੋਗ), ਥਥਲਾਉਣਾ, ਉਨੀ'ਦਰਾ, ਫੁਲਬਹਿਰੀ ਅਤੇ ਸੁਤਿਆਂ ਪਿਆਂ ਤਰ
ਪੈਣਾ, ਜਿਹੇ ਕੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਹਦੀ (ਸੈਮੋਹਨ) ਅਸਰਕਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਹੱਥ ਲਿਆ ਗਿਆ । ਯ

ਸੈਮੋਹਨੀ ਨੀਂਦ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾਉ ਅਤੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਾਰ ਅਲਸਾਹਟ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਨੀਦ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ
ਦੀ ਹਾਲਤ ਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਨਾਸਥ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ । 74% ਇਸ ਇਲਾਜ ਰਾਹੀ” ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ ਜਦ ਕਿ 269? ਕਿਸੇ
ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਦਿਖਾਉਣ ”ਚ ਫੋਲ ਹੋਏ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਬੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਜੇ

ਜਾਣ-ਪਛਾਣ --ਸੈਮੋਹਨ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋਈ ਅਵਸਥਾ ਹੈ । ਹਿਪਨਾਸਿਸ
ਦੌਰਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦਿਮਾਗੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਲਸਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਝਾਅਸ਼ੀਲ ਹੈਦਾ 3(
ਬੇਹੋਸ਼ੀ (ਪ੍ਰਾਨਿੰਦਰਾ) ਵ'ਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਅਕਤੀ ਖੁਦ ਆਤਮ ਸੰਮੋਹਨ ਰਾਹੀ” ਜਾਂ ਵਿਲਿੰਗ ਸੈਮੋਹਨ (ਭਾਵ ਦਰਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ)
ਦੁਆਰਾ ਪੈਂਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਫਰੈਜ ਅਨਟੋਨ ਮੈਜ਼ਮਰ (1733--1815) ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੈਮੋਹਨ ਦਾ ਸੈਸਾਰ ਪੱਧਰ ਤੇ
ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੇਮਜ਼ ਬਰਾਇਡ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1942 "ਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੇ ਕੀਤੀ । 1955 "ਚ
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਤੇ 1958 'ਚ ਅਮਰੀਕਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਲੋਂ ਚਕਿੱਤਸਾ ਅਤੇ ਦੈਦਸਾਜ਼ੀ ”ਚ
ਹਿਪਨਾਸਿਸ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਦੇ ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋ” ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ । ਅੱਜ ਸਮੋਹਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਨੋਚਕਿੱਤਸਾ
ਆਮ ਚਕਿੱਤਸਾ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਅਤੇ ਔਤਤ ਰੋਗ, ਸਰਜਰੀ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਦੇਦਸਾਜ਼ੀ ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਗਮ
ਖੋਜਣ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਚ ਇਸਦੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਢੇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਖੌਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।

ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਤਰੀਕਾ (%41ਫ14! ੩00 10੪0106)--ਅਧਿਐਨ 200 ਮਰੀਜ, ਜਿਹਨਾਂ 'ਚ 119 ਮਰਦ
ਅਤੇ 81 ਔਰਤਾਂ ਸਨ, `ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । 76 ਕੇਸ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ (ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ-ਅਠ:) ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 124 ਸਿੱਧੇ
ਆਪ ਆਏ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ 42 ਸਾਲ ਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ` ਵੱਡਾ 65 ਸਾਲ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਿਕਾਇਤ, ਪਿਛਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬਚਪਨ, ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਸਮੇ 06 ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦ੍ਸਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤ) ਗਤ
ਸੈਬੋਧਾਂ ਬਾਰੇ, ਕਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭੋਗ ਜੀਵਨ (5੩ 116) ਬਾਰੇ, ਵਿਸਥਾਰਪ੍ਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਜਿਥੇ ਸੈਭਵ ਰੋ
ਸਕਿਆ ਪ੍ਰਵਾਰਿਕ ਮੈਬਰਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਿਪਨਾਸਿਸ
ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੌਕੇ ਸਾਫ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੋਂਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ।
ਸਿਰਫ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚ _ਪੜਤਾਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪਈਆਂ ਕਿਉਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੇਸ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੀ ਸਨ । ਚਾਰ ਮਾਨਸਿਕ
ਉਲਟੀਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਜਿਹੜੇ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ((੦ਫ॥ਵ6) ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਦੀ ਇਲਾਜ ਤੋਂ” ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨੀ ਪਈ ।

ਮੈਮੋਹਨੀ ਨੀਂਦ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾਉ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਰਾਹੀ” ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ । ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਾਰ ਅਲਸਾਹਟ ਗਾਰੀ”
ਵਿਸਮਾਦ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਆਯ ਪ੍ਰਤਿਗਮਨੁ (&&€
1621055100) ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਹੋਰ ਸੈਸ਼ਨਾਂ (68831088) ਸਮੋ ਹਿਪਨੌਸਿਸ ਨੂੰ ਸੇਖਿਆ ਪੈਦਾ ਕਹਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ
ਉਪਯਕਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ । ਸੰਭਵ ਮੌਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮ ਸੈਮੋਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਕੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਦਸਿਆ
ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਆਡੀਓ ਕੌਸਟਾਂ (&0610 €89੧੦੦) ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ
ਗਈਆਂ । ਜਿਹੜੇ ਮਰੀਜ਼ ਦਵਾਈਆਂ ਖਾਂਦੇ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਠੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਘਟਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਂ ਜਢੋ“ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ
ਸੁਧਰ ਜਾਵੇ, ਬੈਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆਂ 1
ਹੈ

ਚਂ
..

ਨਤੀਜ਼ੇ--ਬਹੁਤ ਮਰੀਜ ਪੰਜਵੇ' ਸੈਸ਼ਨ ਤੱਕ ਕਾਫੀ ਠੀਕ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਕਈ ਤਾਂ ਇਕੋ ਸੈਸ਼ਨ "ਚ ਹੀ
ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਨੂੰ ਦਸ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਰੱਖਣਾ ਪਿਆ । ਨਤੀਜੇ, ਕਲੀਨੀਕਲ _ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਰਾਹੀ, ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ
ਆਪਣੇ ਬਿਆਨਾਂ ਰਾਹੀ' ਅਤੇ ਸੰਬੈਧੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਰਾਹੀ, ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ । 7596 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ,
5096 ਤੋਂ 75% ਨੂੰ ਵਧੀਆ (9006), 25 ਤੌ 50%, ਠੀਕ `ਠਾਕ (£੫0;) ਅਤੇ 25%; ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ
ਘਟੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ । ਜਿਹਨਾ ਮਰੀਜਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਹੀ ਬੋਦ ਕਹੇਨਾ ਪਿਆ, ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਘਟੀਆ ਵਰਗ (2003)
“ਚ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 200 ਮਰੀਜ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਚੋ ।48 (74%) ਠੀਕ ਹੋ
ਗਏ ਜਦ ਕਿ 52 (2696) ਜਿਹੜੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਦਿਖਾਉਣ "ਚ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ । ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ
ਸੈਸੋਹਨ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ, ਬਹੁਤ . 'ਰੀਆਂ ਬਿਮਾਗਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ _ਆਮੇ_ਚਕਿੱਤਸਕਾਂ
ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਦਾ ਹੈ, ਵਿਚ ਨਿਸਚਿਤ ਥਾਂ ਹੈ । ਮਰੀਜ ਦੀ ਪ੍ਰਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸੈਬਧੀਆਂ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧੀਆ
ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । (ਦਾ ਐੱਟੀਸੈਪਟਿਕ” 'ਚ ਧੈਨਵਾਦ ਸਹਿਤ)

ਮਰੀਜਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉ'ਦਾ ਖਾਕਾ
ਸ਼ਾਨਦਾਰ _ਵਧੀਆ _ਠੀਕ-ਠਾਕ _ ਘਟੀਆ ਕਲ
(ਇ੩੯੦11੬00) (3606) (730) (2007) ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ

1. ਚਿੰਤਾ ਮਨੌਸੈਤਾਪ ਰੀ ੬). 1; 00੬(੧॥4
ਅਰਤਾਂ 9 11 4 14 90
2. ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ (ਸਿਰਫ ਮਰਦ) 6 6 3 14 29
ਪੀਣਾ (&1001111610)
3. ਹਿਸਟੀਰੀਆ (ਸਿਰਫ ਔਰਤਾਂ) ਠੈ 1 0 2 11
4. ਔਰਤਾ ਚ ਉਲਟੀਆਂ (ਗਰਭ ਦੌਰਾਨ) ਕੈ 1 ] ] 11
5. ਦਮਾਂ ਮਰਦ 4 1 0 ]
ਔਰਤਾਂ 3 1 0 0 10
6. ਨਿਰਮੂਲ ਭੈਅ ਮਰਦ 5 2 0 0
ਔਰਤਾਂ 2 0 0 1 10
7. ਨਾਮਰਦੀ (ਸਿਰਫ ਮਰਦ) 2 3 0 ਗਿ 9
8. ਐਗਜੀਮਾ (ਸਿਰਫ ਔਰਤ) 3 । । 1 6
(062€108)
9. ਮਾਨਸਿਕ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਉਲਟੀਆਂ _ ਮਰਦ 2 0 0 0
ਔਰਤਾਂ 2 0 0 0 ਨ
10. ਅਣਇਛਕ ਪਿਸ਼ਾਬ ਆਉਣਾ ਮਰਦ 2 2 0 0
(2001515) ਔਰਤਾਂ 0 ] 0 1 ।/6
11. ਉਨੀ'ਦਰਾ ਰੋਗ ਮਰਦ 3 0 0 0
ਔਰਤਾਂ ] 0 0 0 ਪ
1੭. ਸੁਤਿਆਂ ਤੁਰ ਪੈਣਾ ਮਰਦ ] 0 ਹੂ ਹੈ
(600118100011610) ਅਰਤਾਂ ] 0 0 0 ੭
13. ਫੁਲਵੈਹਰੀ ਮਰਦ ] 0 0 ੧
(250118515) ਔਰਤਾਂ 0 0 । 0
14. ਥਥਲਾਉਣਾ ਮਰਦ 2 1 6 ੧
੧੫ ਅਰਤਾ ] 0 0 0 5

9

੩੦ ੦੦੨<<<੦<<-ੈ

--ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਝਨੀਰ

ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਰਸਾਇਣਕ, ਡੌਤਿਕ ਜਾਂ ਜੀਵ ਕਾਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੂਸ਼ਣ

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਰਥਾਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਣਸੁਖਾਵੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਰਸ਼ਣ _ਆਖਦੇ ਹਨ । ਜਦੋਂ

ਬਾਹਰੋ ਕੁਝ ਦੂਸ਼ਿਕ ਐਸ਼ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਐਸ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੈਤੁਲਨ

ਤੇ ਭੈੜਾ ਅਸਰ ਪਾਉ'ਦੇ ਹਨ । ਸਾਡਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਾਯੂ , ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚਲੀ

ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੂਸ਼ਿਕ ਅੰਜ਼ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਜਿਵੇਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਗਲਣਾ ਸੜਨਾ, ਕੀਟ ਨਾਸ਼ਕ _ਦਵਾਈਆਂ

ਦੇ ਛਿੜਕਾਅ, ਕੱਪੜੇ ਮਿਲਾਂ ਚ ਕਪਾਹ ਦੀ ਧੂੜ, ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣਾ, ਦਹਿਣ ਇੰਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੈਸਾਂ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ

ਧਾਤਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕਾਂ, ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਗੈਸਾਂ ਵਹਿਣ ਤੇ ਹੌਰ ਵਿਸਫੌਟਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਫਟਨਾ ਆਦਿ ।

ਦਹਿਣ ਇੰਜਣਾਂ ਵਾਲੋ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿਚ” ਨਿਕਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਸੋਲੀਨ ਦੀ ਅਪੂਰਨ ਦਹਿਣ

ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਰਨ ਜਿਵੇ ਅਪੂਰਨ ਦਹਿਲਣ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੌ-ਆਕਸਾਦੀਡ, ਨਾਈਟਰੌਜਨ ਅਤੇ _ਸਲਫਰ ਦੇ _ਆਕਸਾਈਡ
ਅਲਕੋਹਲ, ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਲੈਡ ਦੇ ਕੁਝ ਯੌਗਿਕ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਮਿਲਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਲੈਂਡ ਕ੍ਰੇਮੀਅਮ, ਨਿਕਲ ਆਰਮੋਨਿਕ, ਕੈਂਡਮੀਅਮ, ਜਿੰਕ, ਮਰਕਰੀ, ਕਾਪਰ ਆਦਿ ਦੇ

ਨਿਕਲਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਧਮਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੇਡਿਓ ਐਕਟਿਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ
ਕੇ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਜੈਟ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਵਾਯੂ ਵਿਚ ਛੱਡੀ ਗਈ ਗੈਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਫਲੌਰੋਕਾਰਬਨ ਹੁੰਦੇ
ਹਨ ਜੋ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਨ

ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਦੂਸ਼ਿਕ ਔਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋ" ਸਭ ਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੂਸ਼ਿਕ _ਔਸ਼_ਧੂੰਆਂ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ, ਰੇਲਵੇ
ਇੰਜਨਾਂ, ਤਾਪ ਬਿਜਲੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਲੇ ਦੇ ਬਲਣ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਗਿੱਲੀ ਲਕੜੀ ਬਲਣ ਦੁਆਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧੂੰਏ ਵਿਚ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੈਸੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ, ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਵਾ ਵਿਚ
ਮਿਲ ਕੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਇਸ ਤੋ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਗੈਸਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ _ਹਨ ਤੇ
ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ 1 ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਗੈਸ ਰੇਡਾਨ ਹੈ ਜੋ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਵਿਚੋ" ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ
ਹੀ ਘਾਤਕ ਹੈ ਇਹ ਗੈਸ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਜਦ ਅਸੀ“ ਸਾਹ ਲੈਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੋਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ
ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਤਰਨਾਕ ਰੋਗ ਹੈ, ਸੋ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ
ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੋਤੂ ਇਸ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੀ ਨਹੀ” ਅਸੈਭਵ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਕਿ ਜਿਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਵਾਤਾਵਰਣ
ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਐਸ਼ ਆਰਾਮ ਤੇ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਬਿਜਲੀ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ
ਦਵਾਈ ਰਾਹੀ' ਚੰਗੀ ਫਸਲ ਆਦਿ ਜੌ ਕਾਰਖਾਨੇ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੀ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੂਲ
ਆਧਾਰ ਹਨ # ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਨੌਕਾਂ ਹੀ ਵਸਤਾਂ ਜਿਵੇ' ਖੰਡ, ਘਿਉ, ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਢਿੰਦੇ
ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਕਾਰਖਾਨੇ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੀ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੂਲ _ਆਧਾਰ _ਹਨ । ਅਸੀਂ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੈਦ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ । ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕਾਰਣ ਕਾਰਬਨਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਗਲਣ ਸੜਨ ਨਾਲ ਜੋ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ
ਦੀਆਂ ਵਾਯੂ ਮੈਡਲ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਸੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਣ ਤਾਂ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ । ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ
ਹੋਣ ਤੋ“ ਰੋਕਣਾ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇਕ ਚਨੌਤੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਤਾਂ ਰੋਲ ਲਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਜੇਕਰ
ਪੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਬੂ ਤਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
10

੬

ਸਾਰੋ ਉਦਯੋਗਿਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਸਾਧਨ ਜ਼ਿਹੜੇ ਇਕੁ ਦਿਨ ਵਿਚ ਅਨੈਕਾਂ _ਹੀ ਅਣਜਲੀਆਂ
ਗੈਸਾਂ ਪ੍ਰੈਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿਮਨੀਆਂ ਉੱਪਰ ਹੀ ਅਜਿਹੇ
ਖੈਤਰ-ਫਿਟ ਕਰ ਦੇਣੇ ਚਾਰੀਦੇ ਹਨ ਜੌ ਇਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੋ ਧੂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਲ ਦੇਣ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਜਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ
ਹਵਾ ਵਿਚ ਨਹੀ ਮਿਲਣਗੀਆਂ ਤੇ ਵਾਯੂ ਮੈਡਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀ ਹਵੇਗਾਂ । :

ਅਸੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਜੋ ਹਵਾ ਵਿਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸ/ਈਡ ਗੈਸ ਛੱਡਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ _ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ
ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੈਤੂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ 'ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਕਦਾਰ ਵਿਚ ਦਰਖਤ ਲਗਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ` ਬਨਸਪਤੀ ₹ ਉਗਾ ਕੇ `ਫਿਰ
ਆਕਸੀਜਨ ਵਿਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਵਾਯੂ ਮੈਡਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਗਿੱਲੀ ਲੱਕੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਲ ਕੇ ਕੁਝ ਦੂਸ਼ਿਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਦੂੰ ਹਵਾ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਤੱਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ
ਗਿੱਲੀ ਲੱਕੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧੂੰਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਯੂ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਾਲਣ ਲਈ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜੀ ਵਰਤਣੀ
ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਰ੍ ੫.
ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਆਦਿ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪਟਾਕੇ ਆਦਿ ਚਲਾ ਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਰੀ”
ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀ ਕਰਦੇ ਸਗੋ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਲੌਕ ਅਪਾਹਜ ਵੀ ਰੋ
ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਥੇ ਅਸੀ ਪਟਾਕੇ ਆਦਿ ਨਾ ਚਲਾਕੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਵਾਂਗੇ ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਧੁਨ ਦੀ ਵੀ ਬੱਚਤ
ਕਰਾਂਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ 197 ਕਰੋੜ 20 ਲੱਖ ਭਾਵ ਲਗਭਗ 200 ਕਰੋੜ
ਰੁਪਏ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਕੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ_ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ
ਦਗੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੈਤਸ਼ਟੀ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰੀਏ ।

ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਗੱਲ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਬੂ

ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇ” ਥੋੜ੍ਰੋ ਜਿਹੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਐਵੇ“ ਸਕੂਟਰਾਂ, ਕਾਰਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਪਾਰਕਾਂ, ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ
ਵਿਚ ਘ੍ਰੰਮਾਉਣ ਟਾਈਮ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਵੀ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਜਾਣ ਲਈ ਸਕੂਟਰ, ਕਾਰ ਆਦਿ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ,
ਇਕੱਲੀ ਇਕਹਿਰੀ ਸਵਾਰੀ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਿਮਾਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਜਿਵੈ' ਟ੍ਰੰ ਕਟਰ, ਵੈਨ ਇਥੋ ਤੱਕ ਕਿ ਕਈ
ਵਾਰ ਟਰੱਕ ਆਦਿ ਵੀ ਇਕੱਲੀ ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਗ੍ਹਾਂ ਪਹੈਚਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸਾਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਫਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਤੋ `
ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਗੱਡੀ ਦੀ ਵਰਤੋ” ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪੈਦਲ
ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਸਾਇਕਲ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ
ਸਾਡਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ ਉਥੇ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਵੀ ਚੰਗੀ ਰਹੇਗੀ ਕਿਉਕਿ ਪੈਦਲ ਜਾਂ ਸਾਇਕਲ ਤੇ ਚਲਣ
ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਕਸਰਤ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ੜੋ" ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਝ ਵੱਡੌ ਅਫਸਰ ਤੇ ਲੀਡਰ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਉਹ
ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਆਉਦੇ ਹਨ ਉਹਨੀ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 15੪20 ਕਾਰਾਂ ਜੀਪਾਂ ਦਾ ਕਾਫਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀ
ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਸੈਖਿਆ 25-30 ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਚੌਣਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ, ਵਿਚੰ_ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਤੇ ਚੋਣ!
ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬਸ ਕਮਾਲ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦ" 100-150 ਕਾਰਾਂ, ਜੀਪਾਂ, ਟਰੱਕਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਫਲੇ ਪਿੰਡ
ਵਿਚਾੱ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਲੀਡਰ ਲੌਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਧੜ
ਧੂੰਟੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਠਾਂ
ਵਿਚ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈਦੇ ਹਨ । "

ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਲੋਕ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਣ ਜਾਣ, ਵਿਖਾਵੇ ਆਦਿ ਤੋ” ਪਰ
ਕਰਨ, ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਣ, ਕਿਤੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਤੇ ਘੱਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਮਲੇ ਦੀ ਵਲੋ; ਪਿ ਰਿ
ਦੁਆਰਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੋ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ ਉਥੇ ਇਹ ਲੋਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੜੇ
ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ । 7 ਮੇ

11

ਨਾਈ 'ਤੇ ਫਿਰਕੂ ਧੱੇ
--ਹਰਚਰਨ ਬੈਸ,

ਲਗਦਾ ਹੈ ਪੀਰ ਪੈਰੈਬਰ ਫਿਰ ਹਾਰ੍ਨਗੇ । ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਾਵਨ ਫਿਜ਼ਾ ਫਿਰ ਇਕ ਸੜੀ ਹੋਈ ਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਬਦਬੂ
ਛੱਡੋਗੀ । ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪੀਰ ਪੈਗੈਬਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਾਰਦੇ ਹੀ ਆਏ ਹਨ । ਅਤੇ ਹਾਰਦੇ ਵੀ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ
ਕੌਲੋਂ ਹੀ । ਆਮ ਆਦਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਭੋਲਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦਾ ਸਾਫ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਪੀਗਾਂ ਪੈਕੰਬਰਾਂ ਦਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਚਲਾਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ । ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਪਿਆਂ ਕਹੇ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀਆਂ _ਕਰਤ੍ਹਤਾਂ ਇਹ_ ਜ਼ਾਹਿਰ
ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲੋਂ, ਪੀਰਾਂ ਪੈਗੈਬਰਾਂ ਨਾਲੋ' ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਉਪਰੋਂ-
ਉਪਰੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸਜਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਹੀ ਵਚਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ
ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ” ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਨ੍ਰਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ
ਹੀ ਨਹੀਂ । ਬਲਕਿ ਇਸ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਅਸ਼ਲੀਲ ਵਿਖਾਵਾ “ਪਾਵਨ” ਵੇਦ ਕਤੇਬਾਂ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਨਾਪਾਕ ਰੇ ੮ ਰ੍

ਸੈਨ 1947 ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਸਜਿਦਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਇਸ ਨਾਲ “ਨਾਪਾਕ” ਹੋ ਗਿਆ ।
ਅੱਲ੍ਹਾ ਜੋ ਕਿ ਦੁਨਿਆਵੀ ਗੈਦਗੀ ਤੋ" ਉਪਰ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਮੁਹੌਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ
ਤਾਂ ਕੀ ਖੁਦ ਸੈਤਾਨ ਦੇ ਫੈਦ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦਾ । ਉਹ ਅੱਲ੍ਹਾ ਜੌ ਕਿ ਘਟ-ਘਟ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇਕ
ਇਟਾਂ ਹੀ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਅੰਦਰ ਇਕ ਖਾਸ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਸੁੱਟਣ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀ ਛੇਤੀ ਨਾਪਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਹੋ
ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ । ॥

ਫਿਰ 1947 ਵਿਚ ਹੀ ਦੂਜੇ ਰੱਬ ਨੇ ਬਦਲਾ ਲਿਆ (ਭਾਵੇ ਅਸੀਂ ਉਪਰੋਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇ”
ਅਸੀਂ “ਸਭ ਮੈ ਸਾਚਾ ਏਕੋ ਸੋਈ” ਦੀ ਧੁਨ ਅਲਾਪਦੇ ਅਲਾਪਦੇ ਮਸਤ ਹੋ ਉਠਦੇ ਹਾਂ ਪਰ੍‌ ਸਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ _ਹਰ_ ਕਿਲੋ
ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੱਬ ਹੈ । ਮੇਰੇ ਰੱਬ ਦੀ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਮੈ" ਤੁਹਾਡੇ ਦੀ ਕਰਾਂਗਾ । ਇੰਜ ਹੈ ਜਿਵੇ“ ਵਿ
ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ-ਇਕ ਬਾਂਹ ਵੱਢ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸੇ ਸਮੇ' ਮਾਂ ਦੀ ਦਰੀ
ਸੁੱਟੇ) । ਸੈਨ 1957 ਵਿਚ ਰੱਬ ਦੇ ਦੂਜੋ ਬੱਚੇ ਨੇ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਦਰਾਂ ਵਿਚ ਗਰ੍ਹੇਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਸੁੱਟੇ ਗਏ । ਇਸ ਨਾਲ
ਰੱਬ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ, ਭਗਵਾਨ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ । ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਕਿ ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਪਤਿਤ ਚਿਹਾ ਨਾਂ ਪਵਨ ਉ
ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਗਲਪਣ ਦੀ ਜੋ _ਹਨੇਰੀ ਚੱਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਮਾਸੂਮ ਜਿੰਦੜੀਆਂ ਨਿਗਲ ਲਈਆਂ । ਲੱਖਾਂ ਰੋਰ ਕਹ
ਬੇਘਰ ਹੋਏ । ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟੀ ਗਈ । ਬੱਚੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲੇ _“ਮੁਜਾਹਦੀਨ” ਪੀ
ਭੁਗਤ “ਕਾਰ ਸੇਵਕ” ਕੌਣ ਸਨ ? ਅਸੀ” ਧਰਮ ਦੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ਾਲ ਬਣਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਲਾ ਤਂ
ਹਿੰਦੂ ਸਨ ਨਾ ਸਿੱਖ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ । ਇਹ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ । ਇਹ ਤਾਂ ਦਰਿੰਦੇ ਸਨ । ਪੁਰ ਨੰਗਾ ਸਚੁ ਇਹ ਤੂ
ਕਿੱਡੀਵਿਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾ ਦ ਸਾਹਮਣੇ.ਉਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਣਾਂ ਵਿਚ ਪਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ' ਵਾਲੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ
ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਿਆਂ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੋਈ
ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਸਨ । ਬਲਕਿ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਸਨ, ਸਿੱਖ ਸਨ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਨ । ਨਹੀ” ਤਾਂ ਕਿਉ ਕਿ
ਇਜ਼ਤ ਨਾ ਲੁੱਟੀ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਨਾ ਰੀ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦ ਨ
ਵਿਚ ਨੰਗੇ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਲੀਲ ਕੀਤਾ ? ਕਿਉ” ?

ਖਤਰਨਾਕ ਦਰਿੰਦਾ

ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਨੂੰ, ਵਹਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਨਿੰਦੀ ਜ)
ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਦਰਿੰਦਾ ਖੂਦ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਹੈ । ਫਿਰਕ੍ਹ “ਵਹਿਸ਼ਤ” ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਨਸਾਨ ਜੌ ।

ਧਰਮ ਦੀ ਅਸੀਮ

ਦਰਿੰਦੇ ਨਹ" ਸਨ ਇਹ
ਸੈ ਸਿੱਖ ਨੇ ਸਿੱਖ ਬੱਚੀ ਦੀ
ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚੌਰਸਤੇ

ਦੇ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਭ_ ਤੱ
ਭਰਦਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਊਸ ਦਾ

12

॥

ਲੀ

ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਹਿਸ਼ੀ ਵਿਚਾਰੇ ਕਿਥੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਕਿਹੜਾ ਜਾਨਵਰ ਸਕੀਮਾਂ ਬਣਾਉ'ਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ? ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਇਕੱਠਾ
ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ?-ਜਾਂ ਰਾਤ ਭਰ ਨਫਰਤ ਵਿਚ ਤਿਲਮਿਲਾਉੱਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਧੋਖੇ
ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵੇ ? ਮਾਰ ਹੀ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਤੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ `ਬੇਇਜ਼ਤ ਕਰੇ । ਜ਼ਾਨਵਰ
ਬੇਚਾਰਾ ਕਦੇ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਸਤਾਇਆ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿਚ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ “ਹਿੰਸਾ” ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਨਸਾਨ_ਰੀ ਹੈਜੋ

'ਯੌਜਨਾਬੱਧ ਹਿੰਸਾ” ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬੱਸਾਂ ਰੋਕ ਕੇ ਅਨਮੋਲ ਜ਼ਿੰਦੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚੋ" ਕੱਢ ਕੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬੜਹ

ਕਰ ਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭੁੰਨ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ _ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਜਲਦੇ ਟਾਇਰ ਪਾ ਕੇ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਜਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਹੈਵਾਨ ਵਿਚਾਰੇ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਿਥੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ?
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ “ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾ” ਦੇ ਨਮ ਉਤੇ ਜੋ ਕੁਝ
ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਤੱ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ “ਵਹਿਸ਼ੀਪੁਣਾ” ਕਹਿ ਕੇ ਗੱਲ ਖਤਮ ਕਰ ਦੇਣਾ ਵਿਚਾਰੇ ਵਹਿਸ਼ੀਆਂ

_ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਹੈ । ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਅਸੀ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਰੱਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਤਪਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋ ਅਸੀ

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਉਤੇ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੌਲ ਦਿਮਾਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਅਸੀ” ਸਾਰੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ
ਉਤਮ ਉਦਹਰਣ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਝ ਸੱਚ ਤਾਂ ਵਾਕਈ ਹੈ । ਪਰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ । ਵਾਕਈ
ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਦਿਮਾਗ ਹੈ । ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਵੇ' ਅਸੀ”_ਸਭ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਚਾਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰੋ ਜਾਂਦੇ ਰ ਜਿਸ
ਨਾਲ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੁਆਰਥ ਦੇ ਹਿਤ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਝੁਲਸਦੀ ਰਹੇ ।

ਮੰਦਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਮਸਜਿਦ ਜਾਂ ਗਿਰਜੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦਮੂੰਹੇ _ਕਿਰਦਾਰ_ ਵੇ
ਸਰਵਸ੍ਰ ਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ । ਸੁਬ੍ਹਾ ਸਵੇਰੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉਠ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖੋ । ਕਿੰਡੇ
ਭੋਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ । ਸਿਰ ਢਕਿਆ ਹੋਵੇਗਾ । ਰੱਬ ਵਿਚ ਕਦੇ ਮਾਲਾ, ਕਦੇ ਕੁਮੈਡਲ, ਨੰਗੇ ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਫਤ । ਬੱਲਾਂ
ਉਤੇ _ਸਰਬ-ਲੁਕਾਈ ਲਈ ਸਨੇਹ ਭਰੀ ਮ਼ੁਸਕਾਨ । ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ _ਰਾਮ ਰਾਮ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਵਿ
ਸ਼ਰਾਫਤ ਅਤੇ ਕਰੁਨਾ ਦੀ ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਤਸਵੀਰ । ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਮੁਜੱਸਮਾ । ਵਾਕਈ, ਉਸ ਵਕਤ ਆਦਮੀ ਰੱਬ ਦੀ ( ਰੁ
ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਏਗੀ ।

ਫਿਰ ਇਸੇ ਸ਼ਖਸ ਨੂੰ ਮੰਦਰ, ਮਸਜਿਦ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ` ਵਿਚ ਮਿਲੋ । ਝੂਠ, ਕਪਟ, ਲੜਾਈ)
ਝਗੜਾ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਐਸੀ ਚਾਲ ਚੱਲਾਂ ਕਿ ਗਵਾਂਢੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਾਹਕ ਟੁੱਟ ਕੇ ਮੋਰੇ ਵਲ ਆ ਜਾਣ । ਰੱਥ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਤਲ
ਹੈ। ਮੈ ਰੋਜ਼ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਵਾਂਗਾ । ਮੇਰਾ,ਬੱਚਾ ਦਸਵੀ' “ਚੋਂ ਅੱਵਲ ਆ ਜਾਵੇ । ਇੰਨਾ ਹੀ_ਨਰੀ” ਬਲਕਿ ਇਹ ਸੀ ਕਿ
ਮੇਰੇ ਫਲਾਂ ਫਲਾਂ ਗਵਾਂਢੀ ਦਾ ਬੱਚਾ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕੇ । ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ _ਓਠੀ ਨਰੀ”
ਹੁੰਦੀ ਜਿੰਨੀ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਨਾਕਾਮਯਾਈ ਦੀ । ੫

ਰੱਬ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਪਾਰ ਹਨ । ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ _ਅਖੈਡ ਪਾਠ_ਕਰਵਾਗਾਂ । ਮੈ ਉਚੇ
ਅਹੁਦੇ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇਵਾਂਗਾ । ਮੈ ਮੰਦਰ ਕਈ ' ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
ਲਈ ਤਿੰਨ ਛੱਤ ਵਾਲੇ ਪੱਖੋ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗ' । ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਓ । ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗ ਇਕੱਲੀ ਗਿ
ਉਤੇ, ਹਰ ਇਕ ਪੱਖੋ ਉਤੇ ਹਰ ਇਕ ਟਿਊਬ ਉਤੇ, ਇਥੋ" ਤਕ ਕਿ ਤਾਕੀਆਂ ਦੇ ਫੱਟਿਆਂ _ਉਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹਰੇ
ਕਰਾਈ ਸਰਦਾਰ ਸ੍ਰੀੀ ਫਲਾਂ ਫਲਾਂ ਨੇ ।” ਸਾਡੇ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੱਲੋ-
ਬੱਲੇ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹਨ । ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਜੇ ਆਂਢੀਅ-ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਹਰ ਿ
ਚਲਿਆ ? ਅਸੀ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਚਲਾਕ ਜ਼ਰੀਏ ਖੱਤ ਲੈਦੇ ਰੀ

ਰੱਬ ਨਾਲ ਵਾਅਦੇ

ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਈ. ਏ. ਐਸ. ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿੰਆਂ । ਮੈ ਅਖੋਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ । ਜੇ_ਸਿੱਖ ਰੁ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ
ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ ਜੇ ਹਿੰਦੂ ਹਾਂ ਤਾਂ ਗੀਤਾ । ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਮੈ' ਰੱਬ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕੋਈ _ਵਾਅਦਾ'` ਪੁਰਾ
ਕਰਾਂਗਾ । ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਰੱਬ ਨਰਾਜ਼ ਹੀ ਹੋ ਜਾਏ । ਕੌਣ ਜਾਣੇ, ਰੱਬ ਵੀ ਸਾਡੀ ਗਵਾਂਢਣ ਵਰਗਾ ਲੜਾਕਾ ਹੋਏ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ
13

ਬੱਚੋ ਵਰਗਾ ਚਿੜਚਿੜਾ । ਹਾਂ, ਅਖੈਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ । ਅਪੈਡ ਪਾਠ ਦਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਡੱਤ ਜਾਂ ਗਿਆਨੀ
ਕਰਨਗੇ । ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੂਰੇ 48 ਘੰਟੇ ਸੁਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗਾ । ਜੇ ਸੁਣ ਵੀ ਸਕਿਆ ਤਾਂ _ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਇਕਾਗਰ _ਚਿਤ ਨਾਲ
ਸਣਾਂਗਾ ? ਆਖਿਰ ਮੋਰਾ ਧਿਆਨ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ
ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਨਹੀਂ । ਕੋਣ ਕੌਣ ਆਏ, ਹਨ ? ਜੇ ਗਵਾਂਢੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਭੋਗ ”ਤੇ ਦੋ ਪੋਚ
ਆਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਰਪੈਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਹਾਂ ਜੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਆਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਡੀ, ਸੀ. ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ
ਹੈ ਵਗੈਰਾ, ਵਰੈਰਾਂ । ਬਾਂਣੀ ਸੁਣਨ ਦੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਦੀ ਉਸ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ
ਆਪਣੀ ਨਫਰਤ, ਛੌਟਾਪਣ, ਈਰਖਾ ਤੋ" ਉਪਰ ਉਠਣ ਦੀ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ? ਆਖਿਰ ਦੁਨੀਆਂ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹੀ
ਚਲਦੀ ਹੈ ? ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਰਤੀ” ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਆਰਤੀ ਕਿਵੇ ਉਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ,

` ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਿਿਸ਼ਟੀ ਉਸ ਦੀ ਆਰਤੀ ਹੀ ਹੈ । ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਵਚਨਾਂ ਦਾ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਕੀ ' ਅਸਰ ਹੈ ? ਅਸੀ”

ਤਾਂ ਸੌਮਝਦੇ ਹਾੰ ਕਿ ਜੇ ਰੱਬ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸੀ' 'ਝੁਕੇ” ਨਾ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਪੂਜਾ।ਅਰਚਨਾ, ਵੈਦਨਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹੋਵੇ ਨਾ ਹੋਵੇ ਰੱਬ
ਨਾਰਾਜ਼ ਹੀ ਹੋਂ ਜਾਏ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨੌਕਰੀ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੇ ।

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋ" ਨਿਕਲਦੇ ਅਥਾਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਾਡੀ ਹਿੰਮਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ
ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ।ਕੀ ਲੈਣਾ ਗਹਿਰੇ'ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਭੁਬਕੀ ਲਗਾ ਕੇ ? ਕਿਤੇ ਡੁਬ ਹੀ ਨਾ ਜਾਈਏ । ਗੀਤਾ ਦੇ ਅਸੀਮ ਅੰਬਰ
ਵਿਚ ਅਸੀ ਉਡਾਰੀ ਲਾਉਣ ਤੋਂ” ਡਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਆਚ ਨਾ ਜਾਈਏ । ਧਰਮ ਤੌਂ ਸਾਡਾ ਅਰਥ
ਸਿਰਫ ਰੱਥ ਨਾਲ ਲੈਣ ਦੇਣ ਹੀ ਹੈ । ਬਲਕਿ ਲੈਣ ਲੈਣ ਹੀ ਹੈ । ਬਾਣੀਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਲੱਖ੍ਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੋਈ ਤਾਂ
ਦਸ ਰਜ਼ਾਰ ਮੰਦੌਰ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂਗਾ । ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸੋਂਦਾ ਹੈ । ਇਕ _ਦਿਉ ਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਦਸ ਲਉ। ਜੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ
ਕੇ ਲੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਫਾ ਹੀ ਨੁਫਾਂ । ਰ੍

ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ

ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਤੌਂ ਅਸਲੀ ਮੰਤਵ ਬਾਣੀਏ ਦੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ ਹੈ । ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਹੱਕ ਹੈ ਮੰਦਰ ਦੀ, ਮਸਜਿਦਾਂ
ਦੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਪੰਵਿਤਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ? ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਸਭ ਵਿਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ, ਜ਼ਰੂਰ ਉਨਾਂ ਵਿਚ
ਰੀ ਬਿਗਾਜਮਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿ ਅਸੀ' ਮੰਦਰ ਦੀ 'ਬੰਹੁਰਮਤੀ” ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹਵਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ
ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ । ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਮਝਾਇਆ । ਪਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ, ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਪੰ ਚ
ਫਲਸਫਾ ਸਾਡੇ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਦਾ ਕਿਉਕਿ ਉਹ ਸਚਾਈ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਅਸੀ ਸਚਾਈ ਦੀ
ਤਜਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਹ ਵਿ ਪਰ ਜਾਂ ਤਦ (4੧

੧੮੭ ਲੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਕਾਰ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ, ਜਲੰਧਰ, ਫੈਜ਼ਾਬਾਦ 4

ਫਿਰਦੇ ਧਰਮ ਆ ਅਸੀ ਜਿਰਫ ਦਹ ਚਠਤੀ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋਤੀ ਮੂ ਜਿ ਵੱ
ਹਵਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ'ਹੈ ਤਾਂ ਘਟੋ ਘੱਟ ਇਸ ਲਈ ਮੰਦਰਾਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਰਤ ਸੀ
ਇਸ ਨਾਲ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਦੀ, ਇਨਸਾਨੀ ਮਨ ਦੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੱਬ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਹੋੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਮੀ 3

ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ । ਹੈ
ਵਿਆਹ ਸਬੰਧੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ

ਡਾ ਗੁਰਚਰਨ ਭਗਤੂਆਣਾਂ, ਮੈਟਰਿਕ ਪਾਸ, ਉਮਰ 21 ਸਾਲ ਲਈ ਦਸਵੀ”

4, ਪਾਸ ਕਿਸੇ ਵੀ 1 0
ਜਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਰ੍ ਜਾਤ ਨਾਲ ਸਬੈਧਤ
ਹਾ ਹੀ ਮਾਂ ਸੀ ਰਲ ਸਿ ਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨਹੀ ਕੀਤੀਆਂ

ਨ ਪੱਤਰ ਲਈ ਪਤਾ :

। - ਗੈਰਚਰਨ, ਭਗਤਅ ੨

ਭਾਕ ਖਾਨਾ ਚੈਨਾ, ਨ ਸੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ : ਫੋਰੀਦਕੋਟ ।

ਨੋਟ ;--ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਪਾਂਦਕ ਦਾ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰਰੀ

14

'. |
। (
£ ਉਇ
|
ਲਾ
ਛਿ.
/ [
(ਰਿ ਰ੍ 4
14.

੨ ੧ ਹੱ
ਲੋਕ ਰਾਜ ਦਿਆ ਸੁਪਨਿਆਂ
ਲੌਕ ਰਾਜ ਦਿਆ ਸੁਪਨਿਆ ਵੇ,
ਮੈ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇ' ਸਾਕਾਰ ਕਰਾਂ ।
ਗਰਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਭ ਆਗੂ ਤੇਰੇ,
ਮੈਂ ਕਿਸ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਕਰਾਂ 1
ਚਾਅ ਮੇਰੇ ਨੇ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਗਰਜ਼ਾਂ ਬੁੱਕਲ ਤਾਣੀ” ਵੇ ।
ਮਿਹਨਤ ਮੁੜ੍ਕਾ ਤੱਕੇ ਤੈਨੂੰ, ਲੌਕ ਰਾਜ ਦਾ ਹਾਣੀ' ਵੇ ।
ਟੁੱਕੜ ਬੋਚਾਂ ਲੁੱਟ ਮਚਾਈ, ਰਾਸ ਰਾਜ ਦੀ ਢਾਣੀ` ਵੇ ।
ਖਾਰੇ ਹੋਏ ਸਤਲੂਜ ਗੈਗਾ, ਵਹਿੰਦੇ ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ ਵੇ ।
ਅਮਨ ਝਰੋਖੇ ਵਿਚ ਤਕਿਆ,
ਵੇਖ ਕੇ ਕਿੰਝ ਇਨਕਾਰ ਕਰਾਂ,
ਲੌਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵੋ." |
ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੌਰਾਂ ਤੇ ਭਾਰੂ ਅੜਿਆ, ਹਰਦਮ ਰੱਤ ਨਿਚੋੜੇ ਵੇ ।
ਕਲੀ ਸੋਹਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ, ਖੁਦਗਰਜ਼ ਘਮੰਡੀ ਤੋੜੇ ਵੇ।,
ਲੋਕ ਰਾਜ਼ ਦੇ ਪਰਦੇ ਓਹਲੇ, ਮਾਇਆ ਪਾਉ ਦੀ ਲੌਹੜੋ ਵੇ ।
ਰਮ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਖੇ ਰਾਕਸ਼, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਨੇ ਥੌੜ੍ਹੋ ਵੇ ।

/ਪਿ੭

ਮੈ” ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਜਤ ਦਾ ਸੀਰੀ,
ਕੀਹਦਾ ਕਿੰਝ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਾਂ,
“ਲੌਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆ ਵੇ”
ਆਪਣੀ ਤੋਂ ਦ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਕਰਦੇ ਖੂਨ ਖਰਾਬਾ ਵੇ !
_ਜ਼ੁਗਲ ਖੌਰ ਵਤਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਰੱਜ ਕੇ ਐਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਵੇ ।

<<

ਆਸ਼ਿਕ ਹਾਂ ਤਦਬੀਰਾਂ ਦਾ
-.` ਗੌਰਖ ਧੰਦਾ ਹੈ ਸਾਰਾ ਤਕਦੀਰਾਂ ਦਾ 1
ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਥੀ ! ਆਸ਼ਿਕ`ਹਾਂ ਤਦਬੀਰਾਂ ਦਾ ।

_ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਜਿਹੜੇ ਬਹਿ ਜਾਂਦੇ

ਜੀਵਨ-ਦੌੜ ਦੇ ਵਿਚ ਨੇ ਪਿੱਛੋ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ
ਜੱਗ ਤੇ ਜਿਉਣਾ ਲਾਹਣਤ ਹੈ ਦਿਲਗੀਰਾਂ ਦਾ
ਮੈ ਤਾਂ ਸਾਥੀ------''।

2. ਕਦਮਾਂ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦੇ
ਹੱਥ ਹੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੇ ਕੋ ਕਰਤੇ “ਕਿਸਮਤ” ਦੇ
ਹੁੰਦਾ ਨਹੀ” ਮੁਥਾਜ਼ ਮਨੁੱਖ ਲਕੀਰਾਂ ਦਾ ।

_ ਜਿੰਦਗਾਨੀ ਹੈ ਛੋਟੀ ਕੌਮ ਵਧੇਰੇ ਨੇ

ਦੂਰ ਬੜੀ ਹੈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਪੰਧ ਲੈਬੇਰੇ ਨੇ
ਕਦ ਤੱਕ ਕਦਮ ਸਹਿਣਗੇ ਬੋਝ ਜੈਜੀਰਾਂ ਦਾ ।
ਮੈ” ਤਾਂ ਸਾਥੀ: ੨੩੦੦ ੧੧੦੮ |

4. ਕਿਉ ਮੇਰਾ ਹੱਕ ਖਾ ਕੇ ਮੌਜਾਂ ਗੈਰ ਕਰੇ
ਕਿਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਡਾਕੇ “ਜ਼ਖਮੀ” ਕੌਣ ਜਰੇ
ਮੈਥੋ" ਤਾਂ ਮੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀ" ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਦਾ ।
ਮੈ” ਤਾਂ ਸਾਥੀ--------੯।

ਕਰਮ ਸਿੰਘ “ਜ਼ਖਮੀ?”
ਬਰਨਾਲਾ

ਰੁ ੨ ੩ # , ਜਾਲੀ 1 6ਨਾ ਆ ਜਨਾ ਆ ਦਾਵਾ
ਮਿਹਨਤ-ਕਸ਼ ਸਭ ਭੁੱਖੋ ਮਰਦੇ ਰੋਟੀ ਲਈ ਤਰਲੇ ਭਰਦੇ ਵੇ । ਜੋ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਲੋਕ ਰਾਜ ਦਾ, ਇਸਨੂੰ ਕਿੰਝ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾਂ ਵੇ ।

` ਲੌਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆ ਤੈਨੂੰ, ਡੱਕ ਕੇ ਲੌਕੀ ਡਰਦੇ ਵੇ ।
=੫ << ਰੂ ਸਚਿ ।
ਮੈ ਤੇਰੇ ਦੀਦਾਰ ਦਾ ਆਸ਼ਕ,
ਕਿੰਝ ਤੇਰਾ ਦੀਦਾਰ ਕਰਾਂ,
ਲੌਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆ ਵੇ" |
ਸ੍ਬੇ ਵਰਗੇ ਗੱਭਰੂ ਮੁੰਡੇ, ਰੁਲਦੇ ਵਿਚ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵੇ ।
ਦੋਸ਼ ਦੀ ਰੌਣਕ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ ਕਾਰਾਂ ਵੇ ।
ਬਦ-ਬਦਕਾਰੀਆਂ ਭਾਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਮਾਣਦੀਆਂ ਗੁਲਜਾਰਾਂ ਵੇ ।
15

ਆਦਮ ਖੋਹੇ ਮਾਇਆ ਧਾਰੀ,
ਉਚਨਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਧਰਾਂ,
ਲੋਕ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆ ਵੇ,
ਮੈ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇ ਸਾਕਾਰ ਕਰਾਂ ।
ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ
ਨੇੜੇ ਆਈ. ਟੀ. ਆਈ.
ਬੁਢਲਾਡਾ ।

ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਦੇ

੍ << ਮ ਵੀ, ੧੧40) ੍‌੍
ਆਓ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਤੇ ਪਰਖੀਏ
(ਇਹ ਗੱਲ ਅਕਸਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚਾਹੇ ਆਮ ਲੌਕਾਂ ਵਲੋਂ” ਰੋਜ਼ਾਨ' ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ
ਦੀ ਆਮ ਵਰਤਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ । ਵਿਗਿਆਨਕ
ਸੋਚ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਛੜੋਂ ਹੋਣਾ ਸਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਅੜਿੱਕਾ ਹੈ । ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਸੌਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋਂ” ਲੌਕਾਂ ਦੇ ਸੋਚਣ ਢੰਗ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭਰਪੂਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਰਨ।
ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੋਂ ਤੌਰਕਜੀਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ'ਦੀ ਇਲਾਕਾ ਕਮੋਟੀ ਸੁਧਾਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਲੋਂ ਇਕ ਲੀਫਲੈੱ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਕੈ

ਮੁੱਖ ਅੰਸ਼ ਅਸੀ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ।

ਅੱਜ ਜਦ ਕਿ ਇਕ ਪਾਸੇ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ
ਉੱਚੇ ਮਾਰ੍ਹਕੇ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਧਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ । ਉਥੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘਟੀਆ ਦਰਜੇ ਦੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ
ਖਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ .ਨਹੀ” ਪਾਂ ਸਕੇ । ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਜੇ'ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਬਣਾਏ ਇਹ
ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪੈਂਦਾ ਕੀਤੀਆਂ “ਬਰਕਤਾਂ” ਦਾ 'ਸੋਹਰਾ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਜਾਂ ਬਾਬਿਆਂ” ਸੀ ਮੇਹਰ ਸਦਕਾ ਰੀ
ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਰਾਮ ਦਾਇਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਲਤ
ਬਿਆਨੀ ਕਰ ਕਹੇ ਹਨ । ਨ
ਅਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੌਜਾਂ ਦੀ ਚਾਹੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਮ

ਰਹੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੋਚਣ ਢੇਗ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਾਸ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਹੀ” ਬਣਿਆ । ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾ ਕੇ ਹੱਲ ਨਹੀ" ਕਨੂੰ ਸਕਦੇ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਐਨੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਬਾਵਜ਼ਦ
ਵੀ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨਿਆਮਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਸੋ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਭ
ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਫੇਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਫਾਇਦਾ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ___

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓ' ਤਬਾਹ ਕਰ ਢਿੰਦਾ ਸੀ । ਪੁਰ
ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਰਾਹੀ” ਉਸੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਡੈਮਾਂ `ਚ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੈਗ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ
ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਬਿਜਲੀ ਪੈਂਦਾ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੇ ਰੂੰਮ ਵਿਚ
ਵਰਤ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ” ਬਿਨਾਂ ਜਿਹੜਾ ਰੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ
ਬਰਬਾਦੀ ਕਰਦਾ ਸੀ! ਉਹ ਪਾਣੀ ਹੁਣ ਨਹਿਰਾਂ-ਨਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀ" ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤਾਂ “ਚ ਸਚਾਈ ਕਰਕੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਰਿ
ਨਾਲੋਂ” ਸੈਂਕੜੇ ਗੁਣਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

ਇਹ ਸਭ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਰੋਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ -ਚੋਂ: ਹੀ ਜਿੱਕੀਅ/

ਹਨ । ਇਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀ ਮਿਲੀਆਂ । ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਆਪਾਂ ਇਹ ਮੰਨ ਵੀ ਲਈਏ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀਆ
ਸਾਰੀਆਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਿਵੇ ਕਿ ਟਰੈਕਟਰ, ਕਾਰਾਂ, ਸਕੂਟਰ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਫੈਲੀਵੀਜ਼ਨ_

ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਫੋਨ, ਵੱਧ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ, ਖੇਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉੱਪਜ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿ
ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਸਭ ਕਰਝ ਕਿਸੇਂ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੋਈ ਜੋ ਵਿ
ਸਾਡੇ ਵੱਡੌ ਵਡੇਰੇ ਨੰਗੇ ਪੈਰ, ਲੰਗੋਟੀਆਂ ਪਾਈ ਤਰਸਯੋਗ ਤੇ ਘਟੀਆ ਜਿੰਦਗੀ ਕਿਉ” ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ ? ਜਦ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ
ਇਹੀ ਹੱਥ ਪੈਰ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦੀਆੰ ਹਾਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ । ਨ

ਪਰ ਉਹ ਵਿਚਾਰੇ ਧੁੱਪਾਂ, ਗਰਮੀ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ, ਭੁੱਖਮਰੀ, ਡਾਕਟਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝ ਕੱ ਚਿਅ॥ ਦੀ
ਚ ਰੀਂਗ-ਰੀਂਗ ਕੰ 'ਰੱਬ ਸਹਾਰੇ” ਜਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਮਰ ਗਏ । ਪਰ ਅੱਜ _ਇਕੀਵੀ' ਸਦੀ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਇੰਸ ਚੀ ਤਰੱਕੀ
ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਸਾਰੀਆਂ ਆਰਾਮ਼ਦਾਇਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਸਾਇੰਸ ਰਾਹੀ” ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ_ਹੈ । ਪਰ ਅਸੀ: ਇਹ ਵੀ
ਸਪੱਸ਼ਟ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਲੌਕਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਅੱਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀ ਮਾਤ
ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਹੀਘਂਜੂਦ ਹਨ । ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ 'ਚੋਂ ਸੌਖੇ ਹੀ ਦੇਖਿ

ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
:16

“ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਉਂਟਰ' ਤੱਕ ਚੇ ਬਰੂਤ

ਰੀ

ਵੈ

ਸੱਚ ਕਿਵੇ ਪਰਖੀਏ ? :--ਜਦੋ' ਅਸੀ ਸਮਾਜ "ਚ ਪਏ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਗਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਕਣ
ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚੇਤੰਨ ਹ ਕੇ ਸੋਚੀਏ--
ਡਛ=ਜਿਵੇ` ਕਿ ਅਸੀ ਲੋਕ ਆਮ ਹੀ ਆਪਣਿਆਂ ਕੌਮਾਂ ਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟਾਂ ਜਾਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣ ਧਾਗੋ-
ਤਵੀਤ ਅਤੇ ਪੁੱਛਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਾਬਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਬਾਬੇ ਬੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੱਥ “ਹੌਲਾ” ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ
ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇਂ ਲੌਕ ਬੜੇ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਰ੍
ਪਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਬੀਮਾਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਬਾਬੇ ਦੇ
ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਕਿਸੇ ਮੈਬਰ ਨੂੰ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਇਲਾਜ ਧਾਗੇ ਤਵੀਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀ" ਸਗੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋ ਆਹਰ” ਡਾ:
ਹੀ ਕਰਾਉ'ਦੇ ਹਨ ਕਿਉ ?
ਉਤਫ=ਦੂਜਾ ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ 'ਬਾਬਿਆਂ”_ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਫਾਰਮ ਬਣਾ ਰੱਖੇ ਹਨ । ਉਥੇ ਉਹ ਸਾਰੀ
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਧ ਉੱਪਜ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਨਾਫਾ
ਕਮਾਉ' ਦੇ ਹਨ । ਪਰ ਜਦ ਤੁਸੀ` 5-7 ਕੀਲਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ”ਚ ਪੈਦੇ ਘਾਟੇ ਦਾ ਇਲਾਜ “ਪੁੱਛਣ' ਜਾਂਦੇ ਹੋ ੩੧ ਬਾਬੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘਰ
ਦੀ ਕਸਰ ਦੱਸ ਕੇ ਧਾਗੈ-ਤਵੀਤਾਂ ਰਾਹੀ" ਪੱਕਾ ਇਲਾਜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ । ।
ਹੁਣ ਸੋਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ _'ਬਾਬੇ” ਆਪਣੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਿਉ” ਕਰਾਉ'ਦੇ ਹਨ । ਉਹ
ਅਧਿਆਤਮਕ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀ” ਖੇਤੀ ਕਿਉ” ਨਹੀਂ ਕਰਾ ਸਕਦੇ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਟਿਉਬਵੈਲ ਕਿਉ ਲਗਵਾਏ
ਹਨ ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਤਾਂ “ਇੰਦਰ ਦੇਵਤੇ” ਵਲੋ ਹੀ ਕਰਾ ਲੈਣੀ' ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ।
ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋ” ਵੀ ਨਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿਉਕਿ ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਕਾਢ
ਹੈ ਕਿਸੇ ਧਾਗੇ ਤਵੀਤ ਰਾਹੀ” ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਨੂੰ ਪਿਆ ਹੈ 1
ਛਤਛਾ”ਸੋ ਅਸ ਸਭ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ੍ਰਿੰਦਗੀ ”ਚ `ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾਉਣ
ਤੇ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਚੇਤੇਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੋਣ । ਕਿਉਕਿ ਗੈਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰ
ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗਹੀਣ ਨੂੰ ਤਰਕ ਬਣਾ ਕੇ ਮੂਰਖਤਾ `ਦੀ_ਅੰਧੇਰੀ ਕੋਠੜੀ 'ਚ ਬਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰ ਸਾਨੂੰ
ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਚੇਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ਚ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਦਾ
ਕਰਕੇ ਕੁਦਰਤ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਭ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਬੁਲੋਦ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਭਰਕੇ ਹਕੀਕੀ ਮੱਚ ਪਰਖਣ ਦੇ ਕਾਬਲ
ਬਣੋ, ਜਿੱਤ ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ--ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਲੀਲੂ
ਇਸ (ਿੱਵ.ਹ ਦੀ ਬਾਕੀ) ,.। ਜਿ 7 ਜਸ ਜਰ ਰਲ
ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ । ਇਹ ਉਸ ਵੇਂਲੋਂ ਦੇ ਸਮਾਜ ਲਟੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੇ ਅਦਭੁੱਤ ਗੱਲ ਸੀ । ਥੋਲਜ਼ ਨੇ ਮਿਸਰ ਦੇਸ਼
ਤੇ ਬਾਬਝ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ .ਦੌਰਾ ਵੀ ਕੀਤਾ । ਉਥੋਂ ਦੀ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ
”ਚ ਵੀ । ਇਹੀ ਨਹੀ” ਥੇਲਜ਼ ਨੇ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੇ ਪੰਜ ਸੂਤਰ ਘੜ ਕੇ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੋ ਖੈਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਅਮੀਰ
ਥੋਲਜ਼ ਦੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ _ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਇਹ ਹੇ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਹਿਮੰਡ ਨੂੰ
ਬੋਧਿਕ ਤੌਰ ”ਤੇ ਸਮਝਣ ਜਾਂ ਜਾਨਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ । ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਫਲਸਫੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿ
ਦੂਸਰਾ, ਥੇਲਜ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਦੇਵਵਾਦ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ । ਜਾਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੌਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਾ ਦੱਸ ਕੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਫਿਰਕਿਆਂ ”ਚ ਵੰਡਦੇ
ਸਨ, ਪਰ ਬੈਲਜ਼ ਨੇ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਦੱਸ ਕੇ ਅਦਵੈਤਵਾਦ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਾਣੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ
ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੌਤ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਹੈ, ਪਾਣੀ । ਇਹ ਫਿਲਾਸਫ੍। ਲਈ ਵਿਤਿਹਾਸਕ ਦੇਣ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਏਕੜਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੀਆ
ਉੱਦਮ ਸੀ । ਥੇਲਜ਼ ਦੇ ਸੱ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮੈਨਾਂ_:੩ੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਚੌਵੇਗਾ ਜਿਸ ਦੇ
ਫਲਸਰੂਪ ਕਲਪਨਿਕ ਜਾਂ ਦੋਵੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘਟਿਆ ਹੋਵੇਗਾ । ਇਸ ਨੇ ਧਾਰਮਕ-ਸਥਾਪਤੀ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਚੋਟ ਮਾਰ ਕੇ
ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਲਈ ਰਾਹ ਸਾਫ ਕੀਤਾ । ਬੇਲਜ਼ ਤੋ” ਪਿਛੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ _ਇਸ ਪਰੈਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਡੋਰ ਕੌ
ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ । ਊ

17

ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ

੍ ਰ੍ --ਦਰਸ਼ਨ ਬਾਗੀ

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼: ਹੈ। ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ
ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈੱਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਧਰਮ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭੇਦਭਾਵ ਸੀ ਤੇ
ਹੈ। ਇਸੇ ਧਰਮ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਉਹ ਲੜੀਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ :-

ਨੰਬਰ ਇਕ ਸਭ ਤੋ ਉਚੀ ਜਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, 2 ਕਸ਼ੱਤਰੀ, 3 ਵੈਸ਼, 4 ਸ਼ੂਦਰ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ
ਕੌਮ ਵਡ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸੀ ।

1. ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤ ਦਾ ਕੈਮ ਪਾਠ-ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਸੀ।

2. ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ।
/ 3. ਵੈਸ਼ ਦਾ ਕੈਮ ਵਣਜ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ ।

4. ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਕੋਮ ਤਿੰਨਾਂ ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਜਿੰਨਾਂ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਏ ਉਸ ਉਪਰ ਸਬਰ ਕਰਨਾ ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋ ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਹੀ” ਕਰ ਸਕਦ੍ਹਾਂ ਸੀ । ਜੇ ਕੋਈ
ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਤੋਂ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ।

।_ ਰਿਸ਼ੀ ਸੈਬੂਕ ਦਾ ਕਤਲ--ਬਾਲਮੀਕੀ ਰਮਾਇਣ ਵਿਚ (ਅਧਿਆਇ 4 ਸਫਾ 1622) ਰਾਮ ਚੈਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ
ਵਿਚ ਸੈਬੂਕ ਨਾਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉ'ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ । ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਚੈਦਰ ਦੇ ਰਾਜ
ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਲੜਕੇ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌੜ੍ਹ ਹੋ ਗਈ 'ਸੀ। 'ਇਕੱਠੇ ਹਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਮ ਚੈਦਰ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ
ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸੰਬੂਕ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੂਦਰ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਰਾਮ ਚੈਦਰ ਇਹ ਸੁਣਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਲਾਲ-ਪੀਲਾ ਹੋ - ਉਠਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਬੂਕ ਦਾ ਨਾਮ

ਫ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਜਿਸਨੂੰ ਲੌਕ ਅਜਕਲ ਅਵਤਾਰ ਜਾਂ ਨਿਆਂਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀ

ਸਬੂਕ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਤ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਿਆ ।

ਦਰੋਣ ਅਚਾਰੀਆ ਕੌਰਵ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸੀ । ਗੁਰੂ ਲਈ ਹਰੇਕ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
(ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਿਚ) ਇਕਲੱਵੀਆ ਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੂਦਰ ਇਕ ਤੀਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ । ਉਹ ਦਰੋਣ ਆਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ
ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਦਰੋਣ ਅਚ/ਰੀਆ ਨੇ ਉਸਦਾ ਗੁਰੂ ਬਨਣ ਲਈ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ । ਉਹ
ਦਰੋਣ ਆਚਾਰੀਆ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਤੀਰ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿਦਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ । ਇਕ ਵਾਰ
ਦਰੋਣ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਉਂਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਤੇਰਾ ਗੁਰੂ ਕੋਣ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।
ਤਾਂ ਦਰੋਣ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਦਖਸ਼ਿਣਾ
ਭੇਟ ਕਰ । ਇਕਲੱਵੀਆ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦਖਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਲਈ ਹਾਂਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਦਰੋਣ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੋ ਹੱਥ ਦਾ ਅੰਗਠਾ
ਮੰਗ ਲਿਆਂ । ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਕਤ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਕੱਟ ਕੇ ਦਰੋਣ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ_ਚਿੱਤਾ (ਪਰ ਕਹ
ਇਕਲੱਵੀਆ ਨਾਲ ਇਹ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । ਦਰੋਣ ਅਚਾਰੀਆ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਕਲੱਵੀਆ ਅਰਜਨ ਨਾਲੋਂ”
ਵੱਧ ਕੌ ਤੀਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਠ' ਬਣ ਜਾਏ । ।੍

ਰਿਗ ਵੇਦ (ਮੰਗਲ 10 ਸੂਤਰ 10 ਮੰਤਰ 1112) ਵਿਚ ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ
ਬਾਹਮਣ ਮੂੰਹ ਵਿਚਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਖੱਤਰੀ ਹੇ ਵਿਚੋਂ', ਵੈਸ਼ ਲੱਤਾਂ ਵਿਚੋ', ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚੋ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।

ਮੰਨੂੰ ਸਮਿਰਤੀ 8/ਸਫਾਂ 916 'ਤ ਜਿੰਧੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਕੌਮ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਰ੍

ਕਰਵਾਵੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ । ਜੇ ਉਹ ਨਹੀ' ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਤੋਂ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ । ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ
ਹਾ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕੰਮ ਸੌਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ।
(ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫਾ 21)

18

॥

ਦੇ
`।

ਬਲਦੇ ਸਿਵੇ ਦੀ ਚੁੜੋਲ

ਮਾਸਟਰ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੋੜੀ (ਸਰਸਾ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ _ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਉਸਦਾ ਪਿੰਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਦੂਰ
ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਸਨਿਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਕੂਲੋਂ ਛੁੱਟੀ ਹੁੰਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਲਈ ਚੱਲ ਪਿਆ । ਸਰਦੀ _ਦੇ ਦਿਨ ਹੌਣ ਕਰਕੇ ਜੀਦ
ਪਹੁਚਦੇ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ । ਇਥੋਂ ਉਸਦਾ ਸਫ਼ਰ 35-40 ਕਿੱਲੌਮੀਟਰ ਹੋਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ
ਆਖਰੀ ਬੱਸ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ । ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਟਰੱਕ ਜਾਂ ਫੋਰਵੀਲਰ ਵਗੈਰਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗਾ । ਠੰਡ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ
ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਪਉਆ ਲੈ ਕੇ ਪੀਤਾ ।

ਆਖਰ ਜੀਦ ਤੋ ਜੁਲਾਣਾ ਤੱਕ । ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਫੋਰਫ੍ਰੀਲਰ ਮਿਲ ਗਿਆ । ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਉਸਦਾ ਪਿੰਡ 8-9 ਕਿਲੋ-
ਮੀਟਰ ਸੀ ਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਪਿੰਡ ਹੌਰ ਪੈਂਦਾ ਸੀ । ਸਰਦੀ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਨਾ
ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ । ਇਸ ਲਈ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ । ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾ
ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਜਿਉ” ਹੀ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿਵਿਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਸਿਵਾ ਤਾਖਾ ਬਲ ਰਿਹਾ
ਸੀ । ਉਸਨੂੰ ਬੀੜੀ ਪੀਣ ਦੀ ਤਲਬ ਜਾਗੀ ਪਰ _ਮਾਚਿਸ ਹੈ ਨਹੀ” ਸੀ । ਉਹ _ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ
ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋ" ਮੁਕਤ ਸੀ । ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਿਵੇ ਤੋ ਹੀ ਬੀੜੀ ਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਦੀ ਸੋਚੀ । ਸਿਵੇ ਤੋਂ ਬੀੜੀ ਲਾ ਕੇ ਉਹ
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮਾਉਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਕੇ ਅੱਗ ਸੇਕਣ ਲੱਗਾ । ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਸਿਵੇ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖੀ
ਆਕਾਰ ਦਾ ਝਾਉਲਾ ਜਿਹਾ ਪਿਆ । ਉਸਦੇ ਅਚੇਤ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਭੂਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆਂ । ਉਸਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ
ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਆਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਝਪਕ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਕਿ
ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਉਸਦਾ ਭਰਮ ਹੀ ਹੋ ਹੋਵੇ । ਪਰ ਨਹੀ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਸੀ । ਮਾਸਟਰ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਬੀੜੀ ਸ਼ੁੱਟ ਕੇ ਨੇੜੇ ਪਈ ਸੋਟੀ
ਚੁੱਕ ਲਈ । ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦਿਲ ਤਕੜਾ ਕੀਤਾ ।

ਬਲਦੇ ਸਿਵੇ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਇਰ “ਚੁੜੇਲ” ਖੜੀ ਸੀ । ਅਲਫ ਨੰਗੀ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਡਰਾਉਣੀ
ਸ਼ਕਲ । “ਚੜੇਲ” ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀ । ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ
ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਬੋਲਿਆ, “ਸੱਚ ਦੱਸ ਤੂੰ ਕੌਣ ਐ ? ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ ।” ਜਦ ਕੋਈ
ਉੱਤਰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਿਵੇ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਹੀ “ਚੁੜੇਲਾ” ਦੇ ਸੋਟੀ ਮਾਂਰਨੀ ਚਾਹੀ । ਸੋਟੀ ਦੇ ਵਾਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਹ
ਪਿੱਛੋ ਹਟ ਗਈ । ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਝੱਟ ਹੀ “ਚੁੜੇਲ” ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਲਿਆ । ਹੂ

ਹੁਣ “ਚੁੜੋਲ”' ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋ' ਪਰਦਾ ਸਕਰਣ ਲੱਗ । ਉਸਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਔਰਤ ਰੇ
ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ' ਹੈ । ਬੱਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਤਾਜੇ ਬਲਦੇ ਸਿਵੇ 'ਤੇ ਬਿਲਕਲ
ਨੰਗੀ ਹੋਂ ਕੇ ਰੋਟੀ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਦਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ
ਚਲਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਦੱਸੇਂ । !

ਮਾਸਟਰ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਅਖੋਤੀ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵਲੋ” ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾਈ ਇਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਥੇ
ਹੀ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ । ਬਰ

ਗਾ

19

ਗੱਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਭੀੜ ਭੜਕੇ ਭਰੇ ਸੈਕਟਰ 17 ਦੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਫਤਰ ਤੋਂ ਘਰ_ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਸੀ ।
_ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਜੁੜੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਮਾ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਖੌਤੀ ਚਮਤਕਾਰ
ਵੱਲ ਗਿਆ । ਉਹ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਸਸਤੇ ਭਾਅ ਖਰੀਦਣ ਦੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਕਰ _ਰਿਹਾ
ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਦੇ ਗੁਣ ਸਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਜਿਥੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ_ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ
_ ਬਲਾ ਵੀ ਅਜਿਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੈਬੜਦੀ । ਇਹ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਨਿਰਜਿੰਦ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ
ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਲੌਕਾਂ ਦੀ ਅਪੀਲ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੱਥਰਾਂ ਨਹ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ
ਪਰਪੰਚ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਉਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪੱਥਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਵਿਚ ਜੜੇ ਜਾ
ਸਕਦੇ ਸਨ । ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ 30-40 ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਸਮੇਤ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਆਪਣੇ
ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ ਚੁਕ ਲਏ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ ।
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਕਲਮਾ ਪੜ੍ਹਿਆ । ਉਹ ਕਦੇ ਅੱਲਾ, ਅੱਲਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੌਰ ਦੀ “ਜੇ ਬਜਰੌਗ ਬਲੀ”
ਕਰਨ ਲੱਗਾ । ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਦਾ ਢੋਂਗ ਰਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਕ ਡੱਥੇ ਵਿਚ ਸੁਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਪੱਥਰ ਸਨ। ਇਸ
_ ਬਰਤਨ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ । ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਪਰ-ਅੰਗੂਠੀ ਉਗਰਾਹੁਣ ਲੱਗ ਪਿਆ _ਅਤੇ ਨਾਲ
ਵਾਅਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੇ ਪੱਥਰ ਨਾ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ । ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਰੋਇਆ ਕ੍ਝ
ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਪੱਥਰ ਖੜਕਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਲੌਕਾਂ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ । ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸੱਜਣ ਵੀ ਰੀ
ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ! ॥ ਸਿ
ਅਖੀਰ ਮੈ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ । ਮੈ” ਪੁਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ।ਖੰਡੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇਖ ਲ ਯਿਫੇ
ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ, ਸੋਡੀਅਮ ਮੈਟਲ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜਿਹੜੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਨਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿ ਵਿ ਦਿਰ ਦੀ ਦਾ ਲਿਟ
ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿਚ ਸਾਂਭਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਉਪਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਮਲ ਕੇ ਚੁਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਇਸ ਮੈਫਲ
ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੀ ਸੀ । ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਏ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਮੈਟਲ ਨੂੰ ਸੁਟਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਰਸਇਣਿਕ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ
ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਆਇਆ ਉਬਾਲਾ ਅਤੇ ਬੁਲਬਲਿਆਂ ਦਾ ਉਟਣਾ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਆਈ ਹਲਚਲ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ
ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੱਥਰ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ । ਜਿਉ” ਹੀ ਸੈਂ ਇਹ ਸਭ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਗੈਬੀ-ਪੰਖੰਡੀ ਪਾਸ
ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਹੋਣ ਲੌਕਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਕਰਨੇ ਪਏ । --ਕੁਮਾਰ

1 (ਇਕਾਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ)
ਸਤਕ ਰੀਵਿਊ

ਮਨੋਰੋਗ, ਕਾਰਣ ਤੇ ਇਲਾਜ

ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਂ

ਲੇਖਕ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਪੰਜਾਬ
ਰੀਵਿਉ ਨਿਰੋਜਣ ਬੋਹਾ

ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਣ ਬਣ-ਵਿਗੜ ਰਰੀਆਂ ਸਮਾਜੀ
ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਦਵੰਦ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਉਹ ਨਵੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸਮ ਦਾ ਹਾਣੀ
ਬਣਨਾ ਵੀ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਭਾਵੁਕ ਮੋਹ ਤੇ ਸਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਕੜ ਉਸ ਨੰ ਬੀਤੇ ਨਾਲ ਜੌੜੀ
ਰੱਖਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ “ਕੀ ਕਰੇ ਤੇ ਕੀ ਨਾ ਕਰੇ ?” ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਦਵੈਦ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਗਾਂ ਨੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦਾ
ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ । ਮਨੌਰੋਗਾਂ ਦਾ ਸਬੈਧ ਅੱਗੋ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ । ਸਾਡੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜਿੰਦਗੀ
ਵਿਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਮਨੌਚਿਕਿਤਸਕ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਅਣਹੋੱਦ ਨੂੰ ਇਕ ਹੱਦ ਤੀਕ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ
ਆਖਣੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਆਤਮਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰਾਹੀ” ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਸੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜਫੈਦਾ
ਦੀ ਨਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਸਤਕ 'ਮਨੌਰੋਗ ਕਾਹਣ ਤੇ ਇਲਾਜ 'ਇਹਨਾਂ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੜੀ ਹੈ ।

20

7

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ _ਜਵੰਦਾ ਨੇ ਮਨੌਚੌਗਾਂ ਦੇ ਪੈਂਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕੇ
ਤੈ ਲੌਕ ਸਮਝ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਬਿਆਨਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਮਨੌਰੌਗ ਕੀ ਹਨ ? ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ
ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਤੇ ਬਚਾਓ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਬਿਆਨਣ ਦੇ ਨਾਲ-
ਨਾਲ ਉਸ ਹੌਰ ਦੇਸੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਮਨੋਚਿਕਿਤ੍ਰਸਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ (ਉਦਾਹਰਨ ਸਰੂਪ) ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ
ਗੋਚਰ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਸਨ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਨੌਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਤੇ ਇਲਾਜ਼ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੀ,
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਾਠ ਮਾਨਸਿਕ ਉਲਝਣਾਂ ਤੋਂ ਸਤਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਖੰਡੀ ਸਿਆਣਿਆਂ ਸਾਧਾਂ ਸੈਤਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਲੁਟ ਤੌਂ ਬਚਾਉਣ
ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਲੋਖਕ ਦੇ ਬਿਆਨ ਵਿਚ ਰੋਚਕਤਾ ਹੈ । ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ _ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਅ ਇਸ ਰੌਚਕਤਾ
ਨੂੰ ਘਟਾਉੱਦਾ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ । ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਨ ਵੱਲ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਲੇਖਕ ਨੇ
ਮਨੋਰੋਗਾਂ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨਅਰਥਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸੁਚੇਤਤਾ ਵਿਖਾਈ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ
ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਆਸਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਮਨੋਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬਧਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ਤੇ ਨਵੇ” ਸਮਾਨਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਘੜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਧਿਆਨ ਦੇਵੇ ।
ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁੱਲ 15 ਰੁਪਏ ਸਧਾਰਣ ਪਾਠਕ ਦੀ ਜੇਬ ਝੱਲ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ
ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਾਠਕੀ ਘੇਰਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰੰਦਾ ਹਾਂ ।

(ਸਫਾ 18 ਦੀ ਬਾਕੀ)

ਸਫਾ 231/ਬ੍ਾਹਮਣ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ, ਖੱਤਰੀ ਨਾਮ _ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਵੈਸ਼ ਨਾਮ ਧਨਸ਼ਾਲੀ, ਸ਼ੂਦਰ ਘਿਰਣਾ ਯੋਗ ਤੇ
ਨਿੰਦਣ ਯੋਗ ਹੈ । ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਫਰਤ' ਕਰਨ ।

ਮਨੂੰ ਸਿਮਰਤੀ ਸਫਾ (1015 ਵਿਚ) ਚੰਡਾਲ ਭੋਗੀ ਚੈਮਿਆਰ ਨੂੰ ਪਿਛੋ ਵਸਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਦੇ
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਬਹੁਤ ਘਟੀਆਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੈਪਤੀ ਕੁੱਤੇ, ਗਧੇ, ਸੂਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ
ਖਾਣ ਵਾਸਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜੂਠ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਨਣ ਵਾਸਤੇ ਪਾਟੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜੇ ਪਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਨ
ਅੰਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਘੁਟੀਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੂਰੋ' ਸੁਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਲਘੂਅੰਤਰ ਸਰਿਤਾ ਅਧਿਆਏ ਵਿਚ--ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਲਹੂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਪੇਣ ਵਿਚ
ਹੁੰਦਿਆਂ ਜੋ ਔਲਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ
ਮੂੰਹ ਗਰਮ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇ । ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਵਰਣ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਜਾਂ _ਗਲਤ ਬੋਲਣ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ
ਵਿਚ ਚਾਰ ਉੱਗਲਾਂ ਕਿੱਲ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਗਡਵਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਸ਼ੂਦਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਮਕਾਨ ਵਿਚ
ਵੇਦ ਜਾਂ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਜੇਕਰ ਵੇਦ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ੂਦਰ ਇਸਤਰੀ ਵੇਖ ਲਵੇ ਤਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੌਤਮ ਬੁਧ ਧਰਮ ਸੂਤਰ (2045) ਜੇਕਰ _ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨ ਬੁੱਝ ਕੇ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਕੈਨਾਂ ਵਿਚ
ਪਿਘਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸਿੱਕਾ ਪਾ ਦਿਉ, ਅਗਰ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਟਕੜੇ_
ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿਉ ਜਿਵੇ ਕਿ ਅਛੂਤ ਸੈਬੂਕ ਨੂੰ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਰਾ

ਅੱਜ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਰਮਾਇਣ ਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਗਰੇਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜ਼ੌਰ-ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਠੰਗੇ
ਚਿੱਟੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ । ਰਾਮ ਰਾਜ ਦੇ ਗਲੇ ਸੜੇ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਗਾਜ ਦੇ
ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਅਸੀ” ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ । ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਫਾਹੀ
ਗੁਮਰਾਹਕ੍‌ੰਨ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੋਚ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਸੈਕਲਪ
ਗ੍ਰੀਮਰਾਹਕੰਨ ਸ਼ਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਉਸਰਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਸਰਪਰਸਤੀ ਹਾਸਲ ਸੀ ।

21

-ਸਰਗਰਮੀਆਂ
ਡਾ. ਕਾਵੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਡਾ. ਅਬਰਾਹਮ' ਕਾਵੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਵਲੋ”
7 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਖੇ ਬੜੀ ਧ੍ਰਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆਂ । ਤਰਕਸ਼ੀਲਾਂ ਵਲੋਂ ਜਿਥੇ ਗੀਤ ਸੈਗੀਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧ ਕੀਤਾ
ਗਿਆ ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਾਦੂ ਦੇ ਟਰਿਕ ਇਕ ਕਲਾ ਹਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਉਣਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਵੀ
ਮਾੜਾ ਨਹੀ” । ਪਰ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਮਦਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਦੂਗਰ ਜਦ ਇਸ ਨੂੰ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ' ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ
ਪਿਛੇ ਕਿਸੇ ਪਰਾ-ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜ ਇਹ ਨਿਰਾ ਝੂਠ ਤੇ ਦੈਭ ਹੈ ।
ਜਾਦੂ ਦੇ ਟਰਿਕਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਰਗਾੜੀ, ਜੈਚਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕੇਵਲ ਕੁਮਾਰ ਰਾਮਪੁਰਾ, ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਭਗਤਾਂ
ਭਾਈਕਾ, ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ, ਰਣਧੀਰ ਗਿਲਪੱਤੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਨਗੀਆੰ ਦੇ ਟਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿਚ ਪਾਈ ਰੱਖਿਆ । ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਜਨਸਮੂਹ ਹਰ ਟਰਿਕ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਪੰਡਾਲ
ਗ੍ਰੰਝਾ ਦਿੰਦਾ । ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਭੋਤੀਪੁਰਾ ਨੇ ਵਾਲੀਬਾਲ ਦੇ ਬਲੈਡਰ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀ" ਹਵਾ ਭਰਕੇ ਭੈਨ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ।
ਨਾਟਕ ਵੀ ਖੇਡੇ--ਲੌਕ ਕਲਾਮੰਚ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਵਲੋ ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ
ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇਂ ਦੋ ਨਾਟਕ (1) “ਇਹ ਹੈ ਸਾਡਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ” (2) ,...ਤੇ ਦੇਵਪੁਰਸ਼ ਹਾਰ ਗਏ” ਖੇਡੇ ਗਏ । ਜਿਥੇ
ਇਹਨਾਂ ਨਾਟਕਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਫਿਰਕੂ ਜ਼ਹਿਨੀਅਤ ਦੀ ਖਿੱਲੀ ਉਡਾਈ ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ
ਨਾਲ ਸਬੈਧਤ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਵਲੋ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਘਾਣ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ।
ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ--ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇਲਾਕਾ ਇਕਾਈਆਂ ਵਲੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ
ਵੀ ਲਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਖੰਡੀ ਸਿਆਣਿਆਂ, ਸਾਧਾਂ-ਸੈਤਾਂ ਵਲੋ ਮਾਨਸਿਕ ਮਰੀਜਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ `ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਗੀ ਤੇ ਰੋਕ
ਲਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਧਾਗੇ, ਤਬੀਤ, ਰੱਖਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਰ
ਸਭ ਭੇਖ ਦੇ ਪੁਲੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਟੁੱਥ ਕੇ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੈਬੰਧਤ ਪੋਸਟਰ ਲੀ
ਚਾਰਟਰਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ । ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਪਰਚਾਰ ਦੀਆਂ ਕਟਿੰਗਾਂ ਸਨ । ਫਿਕ ਪੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੈਨਿਨ ਕਿਤਾਬ ਘਰ, ਮਹਿਲਕਲਾਂ ਅਤੇ
ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਕਿਤਾਬ ਘਰ ਵਲੋ _ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਾਈ ਗਈ । ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬਾਂ
ਖਰੀਦੀਆਂ ।
ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ--ਡਾ. ਧਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ, ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਭੁਲਰ, ਭਾਅ ਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ (ਭਾਈ
ਮੰਨਾ ਸਿੰਘ), ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਬਕ ਸੈਪਾਦਕ “ਤਰਕਸ਼ੀਲ”, ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਦੌੜ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸ੍ਰੋਜਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ
ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਰਗਾੜੀ ਨੇ ਸਟੇਜ ਸਕੱਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ । ਸ੍ਰ. ਮੋਜਰ ਸਿੰਘ ਭੁਲਰ ਜੋ ਪਰਲ ਫਾਈਨਾਂਸ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਈ. ਐਮ.
ਹਨ, ਨੇ ਜਿਥੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ 5100 ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਸਥਾਵਾਂ
ਲੌਕਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਸੀ ਰਮੇਸ਼ ਤਰਕ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੈ
ਸੀ ਨਾਜ਼ਮ ਸਿੰਗ ਸਕੱਤਰ ਮਾਨਸਾ ਇਕਾਈ ਵਲੋਂ” ਜਿਥੇ ਮੁੱਖ-ਮਹਿਮਾਨ ਸ੍ਰੀ ਭੁੱਲਰ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਉੱਚੇ
ਮਾਇਕ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਹਰ ਯਤਨ ਜੁਟਾਇਆ । ਡਾ. ਧਰਮਵੀਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੋਸ਼ੀਲਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਜਾਰ
ਸਰੋਤਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ । ਉਹਨਾਂ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮ-ਭਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਸੋਚ ਬਣਾਉਣ
ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ । ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਸਤੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ
ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਭਾਅ ਜੀ ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜਿਹੜੇ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਪੁੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਨੂੰ
ਸੁਬੋਧਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਜਹਿਨੀਅਤ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਰੀਦਾ ਹੈ ।
ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਹੌਣੀ ਆਪ ਸਿਰਜਨ ਦੇ.ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਪਖੰਡੀ ਰਹਿਬਰਾਂ,
(ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫਾ 26)

22

ਚ ੯੨੩ ੪ ੨੦ 2੨੪ ॥
ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਮੀਨਾਰ

(1) ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਇਲਾਕਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਲੋਂ“ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ (ਸੈਗਰੂਰ) ਵਿਖ
20-1-1991 ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੌਗ ਜਾਂ ਕਿ ਵਹਿਮ ਭਰਮ” ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ
ਸੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ (ਲੇਖਕ---ਮਨੋਰੋਗ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ) ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਹਿਸਟੀਰਿਆ ਰੋਗ ਬਾਬਤ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਰੌਗੀ ਵਲੋ ਬਹਾਨੇ ਲਾਉਣਾ ਜਾਂ ਮਕਰ ਕਰਨਾ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਹੈ । ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ
ਅਚੇਤ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਪਿਛੇ ਵਿਅਕਤੀ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਦੱਬੀਆਂ ਖਾਹਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ
ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਰੋਗ ਵਿਚ ਲੜਕੀਆਂ ਵਾਲ੍ਹ ਖੋਲ ਕੇ ਸਿਰ ਘੁਮਾਉਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੱਸ਼ ਸਾਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ
ਉਸ ਸਥੈਧਤ ਮਾਨਸਿਕ ਰੌਗੀ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਓਪਰੀ ਛਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਗੀ ਦਾ ਹੋਣਾ ਦਸਦੇ ਹਨ । ਪਰੀਵਾਰ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਇਲਾਜ
ਲਈ ਕਿਸੇ ਅਖੌਤੀ ਸਿਆਣੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਨਿਕਲ ਤੁਰਦੇ ਹਨ ॥ ਲੌੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ ਕੇ ਇਲਾਜ
ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ । ). 0 ਰ੍
ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਕੱਤਰ ਮੈਗਰੂਰ ਯੂਨਿਟ ਨੇ ਸ਼ੀਜ਼ੋਫਰੇਨੀਆ ਰੋਗ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ
ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਸਣ ਦਾ ਭਰਮ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਭੂਤਾਂ-ਪ੍ਰੋਤਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ
ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਨ ਬਾਰੇ ਸਿਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਪ ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਕਾਰੀ ਰਣਬੀਰ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਸੈਗਰੂਰ ਵਲੋ” ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ।

ਇਸ ਫੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਵਚ ਸਨ---ਪ੍ਰੋ. ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ, ਡਾ. ਤੇਜਵੈਤ ਮਾਨ ਅਤੇ

`ਸ. ਭਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਸੈਗਰੂਰ । ਸ੍ਰ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਲੋ” ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ ਸਹਾਇਤਾ ਫੋਡ

ਵੀ ਦਿੱਤਾ ।

(2) ਖਾਲਸਾ ਗਰਲਜ ਸਕੂਲ (ਸੈਗਰੂਰ) ਵਿਖੇ 15-2-91 ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਬਾਰੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ । ਪ੍ਰੋ: ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੁਧੀਜੀਵੀ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸੈਬੋਧਤ ਹੁੰਦਿਆਂ
ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਪਖੰਡੀਆਂ ਢੋੱਗੀ ਸੰਤਾਂ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਜਮਾਨਾ ਜਾ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ਇਹ ਹੁਣ ਬੀਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ ।
ਸਸਾਇਟੀ ਵਲ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਚੈਲਿੰਜ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਜਿੱਤ ਸਕਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ ਹਨ । ਨਿੱਛ _ਵੱਜਣਾ, ਪੰਡਤ, ਨੰਬ਼ਰ-
ਦਾਰ ਜਾਂ ਝੋਟੇ ਦਾ ਮੱਥੇ ਲੱਗਣਾ, ਬਿੱਲੀ ਵਲੋ ਰਸਤਾ ਕੱਟ ਜਾਣਾ ਆਦਿ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਭੋਰਾ ਭਰ ਵੀ ਅਸਰ ਨਹੀ”
ਕਰ ਸਚਦੇ । ਰੂ

ਡਾ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿਸਟੀਰੀਆ ਸੈਬੋਧੀ ਦਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਰੋਗ ਕੁਆਰੀਆਂ ਜਾਂ ਨਵ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਵਿਚ
ਵਧੇਰੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਕਿ ਇਸ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਤੀਬਰ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੋਣੋ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ
ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਅਚੇਤਮਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਹਰ ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪੇ ਬਣਾਏ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ-ਭੂਤਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸਤਵੈਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਹੈਡਮਿਸਟ੍ਰੀਸ ਨੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਜਥੇਬੋਦੀ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨੀ
ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਇਸਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸਰਾਹਣਾ ਕੀਤੀ ।
ਪੇਸ਼ਕਸ਼ £
ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
ਸਕੱਤਰ ਸੈਗਰੂਰ ਯੂਨਿਟ
23

ਇਲਾਕਾ ਬਰਨਾਲਾ--

ਚੋਣ ਸਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ
ਇਲਾਕਾ ਮੋਰਿੰਡਾ-- ਰ
ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ _ਪਿੰਡ--ਭੋਜੇ ਮਾਜਰਾ
ਡਾਕਖਾਨਾ--ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੋਪੜ)
ਸਕੱਤਰ :--ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚ
ਮ਼ਾਰਫਤ ਭੈਗ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ
ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੋਪੜ)
ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਪੀ. ਪੀ, ਸਿੰਘ

1537, 1 ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ ਰੋਪੜ ।
ਸਕੱਤਰ :--ਰਜਨੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ

ਇਲਾਕਾ ਲੁਧਿਆਣਾ---

ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ. ਈ. ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ,
ਘੰਟਾ ਘਰ ਚੌਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ।

ਸਕੱਤਰ :--ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ €/0
610, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਹਾਉਸ,
ਸਿਵਲ ਲਾਈਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ।

ਇਲਾਕਾ ਮਾਨਸਾ---

ਸ. ਪ੍ਰ. ਸ. ਘੁੱਦੂ ਵਾਲਾ, ਵਾਇਆ ਝੁਨੀਰ
ਸਕੱਤਰ :--ਨਾਜ਼ਮ ਸਿੰਘ ਮਾਨ (ਸਟੈਨੋ)
ਦਫਤਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ
ਡੀ. ਐਸ. ਡਿਵੀਜਨ ਪੀ. ਐਸ. ਈ. ਬੀ. ਮਾਠਸਾ--151505

ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ
8-11/321 ਜੋਡਾਂ ਵਾਲਾ ਰੋਡ
ਬਰਨਾਲਾ (ਸੈਗਰੂਰ)

ਸਕੱਤਰ :--ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖਮੀ
ਸ-੮7॥/128 ਨਾਨਕਸਰ ਬਸਤੀ
ਬਰਨਾਲਾ (ਸੈਗਰੂਰ)

ਇਲਾਕਾ ਬਰਗਾੜੀ--

ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਰਗਾੜੀ €.£.0. ਬਰਗਾੜੀ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ।
ਸਕੱਤਰ ;--ਜਗਦੀਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ
ਲਾਜਪਤ ਨਗਰ, ਗਲੀ ਨੰਬਰ---.। ਕੋਟਕਪੁਰਾ
24 ਮਿ

ਹਾ

_ ਪ੍ਰਪਾਨ :--ਮਾਸਟਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਕੁਆਟਰ ਨੰਬਰ 773 1), 99] 1
ਰੇਲਵੇ ਕਲੋਨੀ, ਰੇਲਵੇ ਕੌਚ ਫੈਕਟਰੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ।
ਸਕੱਤਰ :--ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਫਿਟਰ)
ਮੋਲਡਿੰਗ ਸੈਕਸ਼ਨ, ਫਰਨਿਸਿੰਗ ਸ਼ਾਪ,
ਰੇਲਵੇ ਕੌਚ ਫੈਕਟਰੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ।
8. ਇਲਾਕਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ- ਸੀ
ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਰਾਜਿੰਦਰ ਕ੍ਰਮਾਰ ਹ.1).ਅ. ਡਾਇਰੈ:
ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੌਡੀ ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੇ
ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ, ਸੈਕਟਰ 17 2 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ।
ਸਕੱਤਰ :--ਪ੍ਰੋਮ ਸਿੰਘ
ਕੈਸ਼ੀਅਰ, ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਕ
ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾ, ਸੈਕਟਰ 17-੩ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ।

9. ਇਲਾਕਾ ਬਠਿੰਡਾ---
ਪ੍ਰਧਾਨ :---ਗੁਰਚਰਨ ਖੇਮੂਆਣਾ
ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
ਬਹਿਮਣ ਦੀਵਾਨਾ (ਬਠਿੰਡਾ)
ਸਕੱਤਰ :--ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਕਲਰਕ
੮/0 11 ਸ.973. 56 &0.
10. ਇਲਾਕਾ ਰੂਪੇਵਾਲੀ---
ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਬਿੱਟੂ ਰੂਪੇਵਾਲੀ
੧.£.0. ਰੂਪੇਵਾਲੀ ਤਹਿ. ਨਕੋਦਰ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ।
ਸਕੱਤਰ :--ਜਸਵਿੰਦਰ ਜੱਸੀ %.£.0. ਰੂਪੇਵਾਲੀ
ਤਹਿ, ਨਕੋਦਰ (ਜਲੰਧਰ)
11. ਇਲਾਕਾ ਮੁਕਤਸਰ ਲੱਖੇਵਾਲੀ---
ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ
ਸਰਕਾਰੀ ਹੋਮੀਓਪੈਥਿਕ ਡਿਸਪੈ'ਸਰੀ
ਟਾਹਲੀ ਵਾਲਾ ਬੋਦਲਾ (ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ)
ਸਕੱਤਰ :--ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੈਦ ਚ.2.0. ਰੁਪਾਣਾ
ਤਹਿ, ਮੁਕਤਸਰ ।

12, ਇਲਾਕਾ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ---
ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਮਾਸਟਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ
॥-16/27 ਫੂਲ ਬਾਜ਼ਾਰ
ਨੇੜੇ ਮੇਨ ਚੌਕ ਰਾਮਪੁਰਾ (ਬਠਿੰਡਾ)
ਸਕੱਤਰ :--ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਮਾਰ
ਭੂਮੀ ਪਰਖ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ
ਜੀ, ਟੀ, ਰੋਡ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲੋ (ਬਠਿੰਡਾ)

25

13, ਇਲਾਕਾ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਸੁਧਾਰ---
ਪ੍ਰਧਨ :--ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ $/; ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ
੧੯..0. ਪੜੈਣ ਵਾਇਆ ਦਾਖਾ--141102 ਲੁਧਿਆਣਾ ।
ਸਕੱਤਰ :--ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ $/6 ਅਮਰ ਸਿੰਘ
੧... ਲੀਲ ਵਾਇਆ ਪੁੱਖੋਵਾਲ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ।

14. ਇਲਾਕਾ ਸੈਗਰੂਰ---
/ ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਪ੍ਰ. ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ
ਸਰਕਾਰੀ ਰਣਬੀਰ ਕਾਲਜ ਸੰਗਰੂਰ ।
ਸਕੱਤਰ :--ਡਾ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ___
€6/6 ਓ. ਪੀ. ਸਿੰਗਲਾ ਐਡਵੋਕੇਟ
ਮੰਡੀ ਗਲੀ ਸਗਰੂਰ ।
15. ਇਲਾਕਾ ਬੋਹਾ, ਬੁਢਲਾਡਾ, ਬਰੇਟਾ--
ਪ੍ਰਧਾਨ :--ਸੁਰਜੀਤ ਕੁਮਾਰ
੧.£.0. ਬੋਹਾ (ਬਠਿੰਡਾ)
ਸਕੱਤਰ :--ਸਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ
੧.2.0. ਬੋਹਾ (ਬਠਿੰਡਾ)
16. ਇਲਾਕਾ ਭਗਤਾ ਭਾਈਕਾ---
ਕਨਵੀਨਰ :-- ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਭੋਡੀਪੁਰਾ `,
6/0 ਦਰਪਨ ਸਟੂਡੀਓ ਭਗਤਾ
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ।
ਨੋਟ :--ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਆਪਣੀ ਚੌਣ ਸਬੈਧੀ ਜਲਦੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਭੇਜਣ ।
(ਸਫਾ 22 ਦੀ ਬਾਕੀ)
ਦੰਭੀ ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆ
ਪ੍ਰਸੈਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਸਫਲ ਹੌਣਗੇ ।
ਸਟੇਜ ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਰ ਉਘੀਆਂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਸਨ--ਡਾ. ਸਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ
ਸੈਪਾਦਕ “ਤਰਕਸ਼ੀਲ” ਸ੍ਰੀ ਰਮੇਸ਼ ਤਰਕ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੰਜਾਬ । ਪਾਠਕ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ ਦੇ ਵਿ
ਇਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਭੁੱਲਰ ਮੁੱਖ-ਮਹਿਮਾਨ ਭਲੋ" ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਗਏ । ੩
ਅਖੀਰ ਤੇ ਇਹ ਰੰਗਾਰੈਗ ਪ੍ਰੌਗ੍ਰਾਮ--ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਛਾਪ ਛੱਡਦਾ ਤਰਕਸ਼ੀਲ
ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦਿੰਦਾ, ਭਾਵ ਭਿੰਨੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਲੌਕ॥
ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਲਈ ਜਿਥੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਪਣੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ
ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪਰਖ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਤਿਆਰ ਰੋ ਕੇ
ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪੁਜਣਗੇ ਅਤੇ ਮਾਇਕ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ । ਅਖੀਰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸੂਬਾ
ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਧੈਨਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੋਂ ਮਾਇਕ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾ
ਕੀਤਾ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਮੋਲੋ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪੂਰਥਕ ਨੇਪਰੇ ਚਾੜ੍ਹਨ ਲਈ ਹਰ ਮਦਦ ਕੀਤੀ । ਊ
ਵਿਸ਼ੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਲਾਕਾ ਇਕਾਈ ਬਰਗਾੜੀ ਅਤੇ _ਬੋਹਾ-ਮਾਨਸਾ ਦਾ ਧੈਨਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤ।
ਭਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ।

%

ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ

ਮੁੱਖ-
ਆੰ ਨੂੰ
ਮੈਲਾ, ਡਾ, ਕਾਵੂਰ ਦੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ
ਵਿਚ ਵੈਡਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਰਖਦੀ ਹੋਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ
ਆਵੇਗੀ ਉਥੇ ਲੋਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਹੀ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਜਿੰਦਰ ਭਦੌੜ ਨੇ ਜਿਥੋ
ਲੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪੈਨਵਾਦ
ਹਨਾਂ ਸਮੂਹ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਕਾਰਕੈਨਾਂ,
ਜਿਹਨਾਂ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਬਧ ਲਈ ਅਹਿਮ

26

ਠੀਆਂ ਮੁਹੱਬਤਾਂ

੨

=ਫ
ਰ੍ --ਅਵਤਾਰ ਗੋ'ਦਾਰਾ

ਚੜਦੀ ਉਮਰੇ ਮੈਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦੁਵੱਲੀ ਖਿੱਚ ਨੂੰ “ਪਿਆਰ” ਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਆਨੀ ਬਹਾਨੀ
ਸਰੀਰਕ ਨੇੜਤਾ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਪਾਪੜ ਵੇਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਝੂਠ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ _ਹਨ । ਇਸ ਪੁੰਗਰਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ` ਦਸ਼ਾ
ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਦੋਹਾਂ 'ਚੋ“ ਕੋਈ ਵੀ ਚੇਤੌਨ ਨਹੀ” ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਵੀ ਨਹੀ” ਚਾਹੁੰਦਾ । ਇਸ ਵਿਚ ਉਮਰ ਦਾ
ਜਾਦੂ ਵੀ ਰੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਐਨ੍ਹੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿਚੇ ਬਹਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਮਜ਼ਬੂਰੀਆਂ ਦੀ
ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਉਠੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਧਿਤਾਂ ਜਾਂ ਦੌਹਾਂ 'ਚੋਂ' ਇਕ ਜਾਣੀ ਕੁੜੀ ਵਾਲੀ ਧਿਰ, ਚਿਣਕੇ ਵਾਂਗ ਉਠ੍ਹਣ _ਲਗਦੀ ਹੈ । ਕਈ
ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਸੌਤਾਪ ਹੰਢਾਉਣਾ ਪੈਦਾ ਹੈ ।

ਅਜੇਹੇ ਹੀ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਭੋਗਦੀ, ਪਿੰਡ ਚਿੱਥੜਾਂਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਪੇਂਡੂ ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ
ਚਾਚੇ ਨਾਲ, ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੁਸਾਇਤੀ ਦੇ ਹੋਣਹਾਰ ਮੈਬਰ ਕਿਸ਼ਨ ਬਰਗਾੜੀ ਕੋਲ ਪਿੰਡ ਆਈ । ਉਹ ਪ੍ਰਾਈਮਰੀ ਪਾਸ ਸੀ । ਸਾਲ
ਭਰ ਤੌ“ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਰੇ ਪੈਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ । ਇਕ ਇਕ ਦੌਰਾ ਬਾਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਘੋਟਿਆਂ ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ । ਕਈ ਵਾਰ ਦੌਦਲਾਂ ਵੀ
ਪੈ'ਜਾਂਦੀਆਂ । ਮਾਂ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਦਸਿਆਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਵੀਰ-ਵੀ'ਹ ਦਿਨ ਰੋਟੀ ਲੀ
ਖਾਂਦੀ । ਭਾਵੇ ਸਿਹਤ ਤੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ/ ਪੈਦਾ । ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਸੀ. ਐਮ. ਸੀ. ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੀ. ਜੀ. ਆਈ. ਵਿਚ
ਵੀ ਦਿਖਾ ਲਿਆ ਹੈ । ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀ ਪਿਆ । ਸਾਰੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੇ ਮਨ ਤੇ ਬੋਝ ਹੈ । ਰਣੀਏ ਦੇ
ਸਾਧ ਤੋਂ ਵੀ ਤਵੀਤ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ । ਮੌਗੇ ਵਾਲੋ ਡਾਕਟਰ ਥਾਪਰ ਨੇ ਵੀ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ । ਉਥੋਂ ਥੋੜੀ ਜਿਰੀ -ਠੀਕ ਹੋਈ ।
ਫੇਰ ਮਾੜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਕੋਲ ਵੀ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛ ਕਢੀ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਮਰੀ ਹੋਈ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਹੈ |
ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਿਨਾਂ ਧਾਗੇ ਤਵੀਤ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਤੋ ਵੀ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ......

ਮਾਂ ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਤੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਕੁੜੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ` ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਦੁੱਖੀ ਸਨ । ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਦਸ
ਪਈ ਇਲਾਜ ਲਈ ਭੱਜੇ । ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਲੁਟਾ ਲਏ । ਇਕ ਗੱਲ ਸਾਫ ਸੀ ਕਿ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆ ਵਿਚਕਾਰ, _ਆਮ _ ਘਰਾਂ
ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਾੜਾ ਸੀ । ਜਿਥੇ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਵਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਨਹੀ ਸਿਖਾਉ ਦੇ । ਸੈਚਾਰ
ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।......ਕੇਸ ਸੁਣ ਰਹੇ ਕਿਸ਼ਨ ਬਰਗਾੜੀ ਅਤੇ ਚੈਨਣ
ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਬਣਿਆ ਕਿ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀ । ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ
ਮੁਤਾਬਕ ਦੌਰਾ 24-24 ਘੰਟੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਹੀ ਪੈਂਦਾ । ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿਣਾ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰੋਟੀ ਚੌਰੀਓ
ਖਾਂਦੀ ਹੈ । ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗ੍ਝਲ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਮਾਰੀ ਅਤੇ ਦੌਰਿਆਂ ਰਾਹੀ ਆਵਦਾ ਨਿਕਾਸ ਲਭਦੀ ਹੈ ।

ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਮੈੱਬਰਾਂ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਵਿਚ ਲਿਆ । ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰਖਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਅੱਧੋ ਪੈਟੇ ਦੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਬਾਅਦ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮੈਨਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮੌਗਾ ਵਿਖੇ ਡਾਕਟਰ ਥਾਪਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਕੈਮ ਕਰਦੇ
ਇਕ ਮੌਡੋ ਨਾਲ 'ਪਿਆਰਾ ਸੈਬੈਧ ਹਨ । ਜਿੰਨਾ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਸੈਬੋਧ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ । ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਥੇ ਕੈਮ ਕਰਦੀਆਂ ਦੋ ਨਰਸਾਂ
ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਨਾਲ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਫੁਸਲਾਇਆ । ਵਿਆਹ ਦਾ ਲਾਰਾ ਲਾਇਆ । ਕੁੜੀ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਪੁ
ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਉਹ ਥਾਪਰ ਹਸਪਤਾਲ ”ਚ ਦਾਖਲ ਭੂਆ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਕਈ ਦਿਨ ਉਥੇ ਰਹੀ ਸੀ । ਉਸ
ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਚੱਕਰ ਸਾਲ ਭਰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਆਈ ਲੈਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਉਥੇ ਆਉਦੀ ਰਹੀ ।......ਹੁਣ ਜਦੋ“
ਕਿ ਮ੍ਰੰਡੇ ਨੇ ਮੇਗਣਾ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਥੈਮ ਹਿਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭਾਵੁਕ ਮਨ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ
ਸਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀ' । ਮੌਡੇ ਨੇ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਤੋ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਕੀ
ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੈਬੈਧ ਬਣੇ ਰਹਿਣੁ, ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਨਾ ਵੱਡੇ ਢੋਰਿਆਂ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਜਿਥੇ ਉਹ ਮਿਲਣ
(ਬਾਕੀ ਦੇਖੋ ਸਫਾ 29)

27

ਅਖੌਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ, ਸਵਾਮੀਆਂ, ਪਖੰਡੀ ਸੈਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇੜਾਂ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪਮਿਦੀਆਂ
ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਬਾਬਾ ਦੁਆਗੋ--ਜਿਹੜਾ ਖੁਆਜ਼ਾ ਅਜਮੇਰੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ੀ ਦੈਵੀ ਤੇ ਗੈਬੀ ਸ਼ਕਤੀ
ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਵਾਮੀ ਆਰ. ਕੇ. ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਅ, ਸੈਤਾਨ ਬਾਰੇ, ਜਨਮ ਕ੍ਰੈਡਲੀਆਂ ਬਾਰੇ
ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਲਾ ਵਾਲੀ ਬਾਜ਼ੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ
ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਜਨਮ ਧੱਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਬਦੇਸ਼ੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਖਬ
ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਅਜਿਹੀ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਭੈਣ ਅਮਰਿਤ ਕੌਰ (ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਪੰਜਾਬ ਮੋਲ
ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲਾ) ਯੂ. ਕੇ. ਤੋ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੋ ਅਖਬਾਰ 'ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰਦੇਸ਼' ਵਿਚੋ" ਕੱਟ ਕੇ ਭੇਜਦੀ_ਹੈ। ਬਦੇਸ਼ਾ ਰੀ
ਗਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾ ਭਰਿਆ ਵਿਰਸਾ ਵੀ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ੫੪ ਰੀ ਰ੍ ਸੇ
ਦੈਭੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖੂਬ ਕਮਾਈ ਕਰਵਾਉ'ਦੇ ਹਨ। ਅਸੀ ਅਜਿਰੇ_ਦੌਭੀਆਂ ਨ (1 ਹ£
ਚੈਲਿੰਜ ਦੁਹਰਾਉੱਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਪਾਸ ਕੋਈ ਗੈਬੀ ਜਾਂ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਕਿਤਾਬ“ ਤੇ ਦੇਵ ਮਿ ਵਰ
ਵਿਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇਕ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਣ । ਅਜ' ਆ ਨੂ ਰਿ
ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਗੈਬੀ ਜਾਂ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀ ਰੈ
ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲਹੂ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰਨ । ਰ

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖਬਾਰ 'ਦੇਸ਼੍ਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼! ਵਿਚ ਛਪੀਆਂ ਪਖੰਡੀ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਪਛਾਂ ਦੇਣ ਫਸੀ, ਜਾ.
ਅਥੌਤੀ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਐਡਵੇਟਾਈਜ਼ਮੈ'ਟਾਂ ਜੀ ਸਾ ਦਾ ਤੰਦੂਆ ਜਾਲ ਪ੍ਰਦੇਸਾਂ ਵਰ ਵੀ ਸਿਉ

॥ ਸਿਰਫ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਭੈਣਾਂ ਲਈ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਤਲਾਹ

ਰਹਿਮ ਦਿਲ ਅੱਲਾ ਵਾਲੀ ਬਾਜੀ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਕੱਟਣ ਬਾਦ ਹੁਣ 25 ਦਸੰਬਰ 1990 ਨੇ ਅਪਣੇ
ਵਤਨ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਬਾਜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਇਤਲਾਹ ਵੀ
ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਦੀ ਕਾਟ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ
ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੁਖੀ ਭੈਣ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕੰਮ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਕਰਾਇਆ ਰੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ
ਦਸੈਬਰ ਤੌ ਬਾਦ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲੈ ਰੱਖੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ, 25 ਦਸੰਬਰ ਹੀ
ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਕਟਰੀ ਨਾਲ ਅਪਾਏ'ਟਮੈ'ਟ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੌਮ ਕਰਵਾ ਲੈਣ । ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਜਾਂ_ਨਾਕਾਮੀ ਰੀ
ਨਹੀ” ਬਣ ਸਕਦੀ । ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਇਕ ਸ਼ਰਤ ਹੈ । ਤੁਸੀ" ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਗ੍ਰੰਟੀ ਨਾਲ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹੋ । ਰੀ ਇਸ
ਹੈ, ਸਿਰਫ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇਲਮ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ । ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ _ਹਚੀਏ ਦੇ ਵਿੱਤ ਪਾ 6
ਵਾਪਸ਼ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਣਗੇਂ । ਬਾਜੀ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਦੁਥੀ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆ
ਆਈ ਹੋਈ ਹੈ ।

ਲੌਟ : ਤੁਹਾਡਾ ਹਰ ਭੈਂਦ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਦੂਰ ਦੂਰਾਡੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਖਤ ਪੁੱਤਰ _ਗਰੀ'
ਆਪਣਾ ਕੌਮ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ । ਸੋਮ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਛੁਟੀ ਰਰੋਗੀ ।

£ ਇਕ... ੬੩੨੨! ਪ੍ਯੰ
ਬਾਬਾ ਦੁਆ-ਗੋ ਸਾਡੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਹੈ
ਸਾਡੇ ਟੱਬਰ ਨੂੰ ਖੁਆਜਾ ਅਜਮੇਰੀ ਨੇ ਵਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦੁਰਦ ਹੋਵ

ਕਰ ਕੇ ਤੇਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਤੈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕੀਮਤ ਇਕ ਸ਼ੀਸ਼ੀ_]0 ਧ੍ਰੋਡ ੨; ਅਰਦਾਸ
: ਮੈਂਰੀਰ ਉਪਰ

। ਇਹਨਾਂ

28

ਭਿ ੯ -

(੧

ਖਾਜ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਕੇ ਤੇਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਕੀਮਤ 10 ਧੌੱਡ । ਬਦਰਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ` ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ
ਖਰਾਬੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਕੇ ਲੂਣ ਦਿੰਦੋ ਹਾਂ । ਕੀਮਤ 10 ਪੌਂਡ । ਡਾਕ ਰਾਰੀੰ ਮੰਗਵਾ ਸਕਦੇ ਚੌ । ਟੈਲੀਫੌਨ ਤੇ
ਪੈਗਾਮ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਲੱਗ ਚੁਕੀ ਹੈ । ਹਕੀਮ ਸਾਹਿਬ ਜੇ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਣ ਤਾਂ ਮਿ 'ਰਬਾਨੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ,
ਪਤਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਫੂਨ ਨੰਬਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਵਾ ਦਿਓ ।

ਸਿਰ ਦਰਦ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਲਈ ਦਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਬਾਮ--ਮੁੱਲ ਕੇਵਲ 5 ਪੌਂਡ ।

ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਐਤਵਾਰ ਅਤੇ ਵੀਰਵਾਰ 11.00 ਤੋਂ” ਸ਼ਾਮ 6.00 ਤਕ ।

ਭਗਵਾਨ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਗੌਡ, ਭਰਗਰਸਈਤਾਂ ਬੁਕ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸੇ ਆਪ ਕੇ ਬੁਰੇ ਦਿਨ ਨਿਕਲਨੇ ਕਾ ਉਪਾਏ ਔਰ
ਆਪ ਕੋ ਅੱਛੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ਕਾ ਉਪਾਏ ਜਨਮ ਕੁੰਡਲੀ ਔਰ ਜਨਮ ਪੱਤਰੀ ਸੇ ਬਤਾਇਆ ਜਾਤਾ ਹੈ। ਔਰ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੇ ਲੀਏ
ਜੋਤਰ ਰਿਧੀ ਸਿਧੀ ਕੇ ਲੀਏ ਵੀ ਜੈਤਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਕੋ ਹਮਨ ਕਰ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਆ ਜਾਤਾ ਹੈ ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੋਤਸ਼ੀ ਸਵਾਮੀ ਆਰ. ਕੇ. ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਊਥਾਲ
ਰ੍ 6 ਰ੍ 0014 (੭੫੫੧੧ ਘਐ2401094- ੬5400 (੫ ੯੩ ਰ੍
ਅੱਜ ਹੀ ਮਿਲ ਕੇ ਟੇਵੇ ਬਣਵਾਓਂ ਤੇ ਦਿਖਾਵੇ __
ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿਚ ਨਫਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ, ਮੁਲਕ ਬਦਲਣ ਵਿਚ ਤਰੱਕੀ ਹੋਵਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਲਾ,
ਹਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੌਣ ਹਨ, ਕੁੜੀ ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ, ਸੈਤਾਨ-ਮੁੰਡਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ,
ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬੇਟੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤੇ ਹਵਨ । ਬੀਮਾਰ ਮਰੇਗਾ ਜਾਂ ਬਚੇਗਾ । ਇਹਨਾਂ
ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅੱਜ ਹੀ ਫੂਨ ਕਰ ਕੇ ਸਮਾਂ ਨਿਸਚਤ ਕਰੋ ਤੇ ਖੁਦ ਮਿਲੋ । ਸਵੇਰੇ ਸਵਾਮੀ

ਘਰ ਵਿਚ ਕੁਲਾ-ਕਲੇਸ਼, ਤੁ
ਤਹਾਨੂੰ ਚੋਗਾ ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਮੰਦਾ
ਸਭਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਜੀ ਪੁਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
(ਖਤ ਉਤੇ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ 10 ਪੌੱਡ ਨਾਲ ਭੇਜਣ) ਰ ਰ
ਪੰ ਲੱਕੀ-ਸਟੌਨ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਕ ਅਤੇ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਲਿਖੋ ਜਾਂ ਨਲ ਲਿਆਵੇ ।
4੪ ਤੁਹਾਡੇ ਉਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਉਪਓ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਕਰ
ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ 11.00 ਸਵੇਰ ਤੋਂ 1.45 ਦੁਪਹਿਰ ਤਕ (ਫੂਨ ਵੀ ਏਸੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ) ।
ਰ ੍ (ਸਫਾ 27 ਦੀ ਬਾਕੀ)
ਲਈ ਬਿਧ ਬਣਾਉ'ਦੀ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਮਨੋ ਦੀ ਅੱਚਵੀ ਤਾਂ ਵੀ ਸੁਰਖਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਨਾਕਾਮ ਕੌ ਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ । ਕੜੀ ਸਮਝਦੀ ਸੀ
ਮੰਡੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਤੇ ਸਦੀਵੀ “ਮੁਹੱਬਤ” ਹੈ ।
੧ ਫੀਮ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਗੈਰ' ਜ਼ਿੰਮੋਵਾਰਾਨਾ ਰਵਈਏ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ “ਮੁਹੱਬਤ” ਦੇ ਥੋਥ
ਬਾਰ ਦਸਦਿਆਂ ਕਾਇਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਦੁਵੱਲੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ।
ਇਹ ਸਿਰਫ ਲਿੰਗ ਸੈਬੋਧਾਂ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਸੀ । ਉਸ ਨੂੰ ਦੌਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਬੀਤੇ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ” ਖ਼ਰਚ
੩ ਠਵੇ' ਸਿਰਿਓਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਉਸਾਰੂ ਸਹਿਤ _ਨਾਲ
ਰਾਫਤਾ ਰਖਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ । ਕੁੜੀ ਵਿਚਾਰ ਮਸ਼ਵਰੇ ਤੋ ਬਾਅਦ ਇਹ ਯਕੀਨ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਹੋਈ ਕਿ _ਉਹ ਅਗੇ ਤੋ
ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਢੋਰਿਆਂ ਦਾ ਜਾਂ ਭੁੱਕੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ । ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਜਾ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀ ਰੋਣ
ਦੇਰੀ... ...ਮੱਤ ਤਤ ਉਜ ਘਤ "ਚੋਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰ' ਦੌਰੇ ਪੈਣ ਦੀ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਆਈ ।

29

--<ਦ=ਦ--. ---- = << -=== ਦ=ਦ=ਦ=-੍====ਦਦ=========

ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਜਾਂਤਿ੍‌ਕ (ਤਾਗੇ, ਤਬੀਤਾਂ ਆਦਿ) ਮਾਂਤ੍ਰਿਕ (ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਆਦਿ) ਤਾਂਤਰਿਕ (ਜਾਦੂ, ਰੂ,
ਭੂਤ ਧ੍ਰਤ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਇਲਮ ਆਦਿ) ਦੇ ਭੋੜੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖਸ਼) ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਜਾਦੂ,
ਮੜੀਆਂ ਮਸਾਣਾ ਆਦਿ ਭੈੜੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਭੈੜੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋ ਹੁਣ ਕੇ ਅਪਣੇ,ਮਪਣ
ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਵਿਚ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ, ਕਰਿਲਚਨ ਨੂੰ ਗਿਰਜੇ ਘਰ
ਵਿਚ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਵਿਚ (ਮਹਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਵਿਚ) ਪੂਰਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਦੀ
ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੌ ਲੌਗ ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਵਰਗੇ ਭੈੜੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋ" ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ
ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। __
ਇਸ ਤੋ” ਇਲਾਵਾ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਬਹੁਤ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ਜਿਵੇ“ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀਆਂ ਰੇ ਰੀ,
ਮੁਟਾਪੇ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਦਾ ਇਲਾਜ, ਗਠੀਆ ਅਤੇ ਜੌੜਾਂ ਦਾ ਰੋਗ, ਹਿਸਟੀਹੀਆ (ਦੌਰੇ) ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਂਸੀ, ਦਮਾ (ਕਾਰ ਦੀ ਨ
ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਕਮਰ ਦਰਦ ਹਰ ਕਿਸਮ, ਨਜ਼ਲਾ, ਜ਼ੁਕਾਮ, ਅਔਧਰੋਗ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ,
ਘਬਰਾਹਟ ਹਰ ਕਿਸਮ (ਨਰਵਸਨੰਸ), ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਸ਼ੀ (ਮਿਰਗੀ) ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੇ ।
ਜਾਂ ਉਲਾਦ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਦੀ ਦਵਾਈ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਯੋਗਾ ਪਰੇਸ਼ਰ ਥੈਰਪੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜੋੜਾਂ
ਨੁਕਸ ਠੀਕ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਝਗੜੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਆ
ਅਤੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੇ ਆਪਸੀ ਝਗੜੇ, ਕੋਈ ਮਿਆਰਾ ਜਾਂ ਸਬਧੀ ਜਾਂ ਬੱਚਾ ਆਦਿ ਘਰੋ ਭੱਜ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ
ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕੱਢੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਕੌਮ ਠੀਕ ਹ੍ਰੰਦੇ ਦੇਖੋ ਹ
ਆ ਕੇ ਦੇਖੌਗੇ !
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਗ੍ਰਹਿ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲੁ 4
ਧੈਦੇ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਹਰ ਕੌਮ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਵੇ ਆਦਿ ਮਾੜੇ ਫ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਗੀ
ਨਗਾਂ (ਰਤਨਾਂ) ਰਾਹੀ”, ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀ" ਤਾਮਰ ਪੱਤਰਾ ਦੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਐਸੇ ਇਲਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੈਸਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਅਸੀ' ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਹੁਣਾ ਤੋ“ ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲਈ ਹੈ । ਸਿ
ਭਾਗਾ ਵਾਲ ਹੋ, ਜੌ ਘਰ ਬੈਠ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਤੋ
ਹੱਲ ਕਰਵਾਓ ।
`'ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਫੂਨ ਦ' ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੱਕ
ਸਕਦੇ ਹੋ । ਭਾਵ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ ਰੂ ਤੇ ਗੱਲ ਨਹੀ” ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ (ਦੁਖੀ) ਨੂੰ

ਮਿਲਦੇ ਹਨ ।

ਬਵਾਸੀਰ, ਗੁਪਤ ਰੋਗ,
ਲੜਕੇ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼,
ਅਤੇ ਧਰਨ ਆਦਿ ਦੇ
ਪਸੀ ਝਗੜੇ, ਬੱਚਿਆ
ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਏ । ਅਸੀ
ਨ। ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਇਥੇ

ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ

ਕਰ ਕੇ ਮਿਲ

ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਰਜਰੀ ਵਿਚ ਕੱਲੇ ਕੱਲੇ ਨੂੰ

30 (

1
ਉ
੧

ਰਿ ਗਤਿ ਵਧੀਆਂ ਚੋਗ ਨਾਲ ਠੀਕ
(ਨਵ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਮਿ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ 2
ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ 1 ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਵਿ ਉਇ ਚੀ ਹੋਰ (ਵਾਤ ਹੀ

ਪਾਠਕਾਂ ਤਕ ਪੁਜਦੀਆਂ ਕਰੋਗੇ ।

ਰਸਾਲਾ ` 1] ਕੇਸ ਰਿ ਪੌਰਟਾਂ ਅਕਸਰ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਨ ।

ਪਿੰਘਤ ਡਾਕਖਾਨਾ, ਰੁੜਕਾਕਲਾ,
_ ਵਾਇਆ, ਮੁਲਾਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ।

੧ ਹਰ ਕਸ਼ੀਲ” ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿਚ
ਉੱਥੇ ਆਪ ਵਲੋਂ ਭਾਵ
ਭਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾਂ ਰਿ ਨ ਦਿੱਤੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉ
ਵਿ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਤੁਹਾਡਾ ਰਸਾਲਾ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਜਦੋ”
ਕਿ ਸਾਰਾ ਸਮਾਜ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਪਾਤ ਅਤੇ ਹੌਰ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰਤ
1 ਵਿਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ । ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਾਣ ਰ੍
ਵਿ ਰ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਕ,
0 ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਡਲਰ।

ਹੈ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਸੈਪਾਦਕ ਸਾਹਿਬ,
ਸਤਿਕਾਰ ਪੁੱਜੇ ।]
ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਚਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ । ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੈ _ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬ ਆਇਆ ਹੈ ।
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪਰਚਾ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਪੁੱਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ 1
ਔਰਤਾਂ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਕਿਉ ਹਨ, ਇਹਦੇ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਹੀ (0
ਹੀ ਧੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਹੀਣ-ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਹੁਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਚੌ”
ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀ” । ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਔਰਤ ਚ
ਚਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਯਕੀਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।
ਇਸ ਕੋਮ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਪਰਚਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ । ਜਾਤ ਪਾਤ, ਧਰਮ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬ
ਤੁ" ਉਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾਂ ਹੱਕ ਢਿੱਤਾਂ ਜਾਵੇਂ ਤੇ ਉਹਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏ ਤਾਂ
ਹੀ ਔਰਤ ਇਸ ਦਲਦਲ ਚੋ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਔਰਤ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਦਸ਼ਾ ਦਾ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਇਹ ਸਮਾਜ ਤੇ ਸਾਡੇ
ਖੋਖਲੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ਼ ਹਨ । ਸ਼ੂਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੌਰ ਯੂ. ਕੇ. ਲੰਡਨ ।

31

ਸਾਡੀ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ

(ਪਾਠਕ-ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ ਤਹਿਤ ਜਿੱਥੋਂ ਇਸ ਅੰਕ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਵਲੋ“ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ
ਤੋਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਥੇ ਅਸੀ" ਸਾਡੀ ਉੱਚ ਵਿਦਿਆ ਬਾਰੇ, ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਸੀ ਅਮਰਜੀਤ
ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਠਿਤਾਬ--ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚੋ” ਵੀ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ । ਇਸ
ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇ' ਵੱਡੇ ਵੱਡੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਤੋਂ' ਟੁੱਟ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ
ਖੋਜ ਦਾ ਕੰਮ ਲੌਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਠੌਸ ਸਿੱਟੇ ਕਢਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਜਦ ਕਿ ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੈਵਾਵਾਰ ਅਤੇ ਅ4
ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਾਧਾਰਣ ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਿਸਤਰੀ ਵਧਰੇ ਲਾਹੇਵੇਦ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਏ ਹਨ 1)

1 ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਸੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਲੌੜਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚੋ” ਪੈਦਾ ਨਹੀ' ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ
ਸੁਪਨਿਆਂ ਅਤੇ ਲੌੜਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਲੋ ਸਾਡੇ ਉਪਰ ਠੌਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ
ਵਿਚ ਜਿੰਨੀ ਖੋਜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੌੜਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀ” ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ । ਸਗੋ“ ਅਸੀ
ਲੌਕ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਛਪ ਰਹੇ ਖੋਜ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ” ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਛਪਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ
ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ, ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਉਪਰ ਹੀ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ _ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਸਿਰਫ ਏਨਾ _ਹੀ_ ਨਹੀ ਕਿ ਅਸੀ ਆਪਣੀਆਂ
ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੱਛਮੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਤੋ ਹੀ
ਉਧਾਰੀਆਂ ਲੈਦੇ ਹਾਂ । ਸਾਡਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਉਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕੋਮ ਨਹੀ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ,
ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਸਗੋ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਉਪਰ ਕੋਮ ਕਰਨ ਨਾਲ
ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਇਸੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਰਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ, ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਪਨਾਉਣ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ” ਅੱਗੋ ਹੇ । ਧੋਤ। ਵਿਚ ਚਲਦੇ
ਕਲਟੀਵੇਟਰ, ਡਹਿਲਾਂ, ਸਪੇਅਰ, ਰੀਪਰ, ਬਰੈਮਟਰ, ਹਾਰਵੈਸਟਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਖੁਦ ਡਿਜ਼ਾ-
ਈਨ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜ ਕਿਸੇ ਖੋਜ ਕੇਦਰ
ਦੇ ਇੰਜਨੀਅਰਾਂ ਨੇ ਨਹੀ, ਸਗੋ” ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੇੱਡੂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ
ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ ।

ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੇਤੀ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਿਜ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ
ਹੀ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੌ ਰਹੀ ਖੋਜ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪੈ ਖਰਚ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵੀ ਵਰਣਨਯੋਗ ਮਸ਼ੀਲ
ਨਹੀ" ਦਿੱਤੀ । ਸਭ ਪੈੱ੍ਰ ਅਨਪੜ੍ਹ _ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਪਰ ਤਾਂ ਅਸੀ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਚਰਚ
ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਾਂ । ਖੋਜ ਕੇ'ਦਰਾਂ ਜਾਂ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਿਜ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿਚ ਨਹੀ” ਰੋ ਰਰੀ।
ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੁਚੇਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਣਾਈ _ਹੋਈ ਮਸ਼ੀਨ ਨੇ ਕੈਮ ਕਰਨਾ
ਪਾਣੀ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲਕੀਅਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ, ਕਰਜੇ ਦੀਆਂ

ਚੇ । ਜੈ, ਸਿਘ. ੪੨੨੦ ੨. ੮. . ੫4 ਚਾ
ਰਾਜਨੀਤਕ ਮਾਹੌਲ, ਜਮਾਤੀ ਢਾਂਚਾ, ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਉਪਲਭਦੀ, ਖੇਤੀ ਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ, ਪੜ੍ਹੋ ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਨੁਪੇਂਤ
ਆਦਿ ਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ । ਕਹਿਣ ਤੋ" ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਅਗਰ ਕਰੜਾਂ ਰੁਪੈ ਖਰਚ ਕੇ ਵਾਤਾਅਨਕੂਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿਚ
ਬੈਠੇ ਅਣਥੱਕ, ਭੈਡੀਕੇਟਿਡ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ, ਤਜ਼ਰਬੋਕਾਰ ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਕਾਰਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਪੁਣੀ ਖੋਜ ਦਾ
ਕੰਮ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਧਿਅਮ ਤੋ” ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਸਾਇਦ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋ” ਵੀ ਘੁੱਟ ਲਿ
ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ ।

ਹੈ, ਉਥੋ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ,
ਸਹੂਲਤਾਂ, ਸਮਾਜ-ਅਆਾਰਥਕ-

ਆਕਤ

ਸਾ ਰਕ਼ਤਸਗ਼ਕਤਟਣਣਤਣ ਅਣ ਤਤ

= ੬

1 ॥06110੦160., ਨ16359 7੪011 ਦਸ07ਟ0 ।੧%771£13

0੧
ਜੂ॥੬9ਹਹ॥ ਵੇ

੬੬੬੬ ਦੂ” ੩੩੬੬ 01੧੧) 141੧ ਹੀ ੧
ਦੇ

1061 80੩ 140, 34

ਇ071 £੭%॥7੧#-151204 ੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੦੪੦੦੦ ਹ੭੯੯੯੯ ੨੭ ਰ ਵਰ > ਰੀ ਪੰਚ ਰਚ ਟੀ,

੦੦੦੧੦੦੧੦੧੦੦੦੦੦ ੦ ੦੦੦੦੦੧੦੦੦੦੦੦੦੦੦ ੦੬

1
੍